άνθρωπος

Η Αλιένα σπάει τη σιωπή της

2012-02-09T03:08:00.000+02:00

http://aliena-journal.blogspot.com/2012/02/blog-post.html

Madness and Civilization - Η ιστορία της τρέλας

2011-12-29T00:37:00.000+02:00

από αντι-καπιταλιστής 14:15, Τετάρτη 14 Φεβρουαρίου 2007

Ο Foucault θεωρεί πως η πηγή και η φύση της ψυχιατρικής εξουσίας του γιατρού έχουν συγκαλυφθεί από τις νόρμες του θετικισμού. Η αντικειμενικότητα των γνώσεων και της πρακτικής της ψυχιατρικής, "δεν ήταν τίποτε άλλο από μια "αντικειμενοποίηση" μαγικού χαρακτήρα, που μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνο με τη συνενοχή του ίδιου του ασθενούς κι επίσης μόνον εφόσον ξεκινούσε από μια διάφανη και ξεκάθαρη ηθικολογική πρακτική, που όμως βαθμιαία ξεχάστηκε γιατί αντικαταστάθηκε από τον μύθο της επιστημονικής αντικειμενικότητας, που επέβαλε το θετικιστικό πνεύμα. [...]".

O Michel Foucault για την ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΡΕΛΑΣ

Για τον “Λόγο” (ταυτότητα- προς- εαυτόν) η “τρέλα” είναι το αρνητικό του Λόγου (απουσία ή άρνηση). Σύμφωνα όμως με τον Foucault, ο Λόγος, που κατάγεται από μια διαίρεση μεταξύ του εαυτού του και του ετέρου του, δεν μπορεί να ανατρέξει μέχρι αυτήν την καταγωγή.[1]

Εάν η ιστορία υποδηλώνει την πραγματοποίηση κάποιου έργου και την μεταβίβαση λόγου φορτισμένου με σημασία, τότε η ιστορία της τρέλας, δηλώνει ο Foucault, «είναι η ιστορία της δυνατότητας να υπάρξει ιστορία».

Στην πρώτη του λοιπόν μελέτη με τίτλο Η ιστορία της τρέλας[2] ο Foucault διερευνά τις ιστορικές συνθήκες εμφάνισης της διάκρισης μεταξύ λογικής και μη λογικής (ή τρέλας) μελετά τις συνθήκες που επέτρεψαν την ανάπτυξη των επιστημών της ψυχιατρικής και της ψυχολογίας,[3] και παρουσιάζει την παρακμή του παλαιού καθεστώτος εγκλεισμού σε ιδρύματα και την γένεση του ασύλου στα τέλη του 18ου αιώνα.

«Το καθοριστικό, γράφει ο Foucault, είναι η χειρονομία που διαχώρισε την τρέλα, κι όχι η επιστήμη που καθιερώθηκε, όταν πια είχε συντελεστεί ο διαχωρισμός κι όταν η τάξη είχε αποκατασταθεί. Και πρώτιστη σε σημασία είναι η τομή που καθιέρωσε την απόσταση ανάμεσα στη λογική και στη μη-λογική, γιατί, ολοφάνερα, από εδώ ξεκινάει η καταδυνάστευση που ασκεί η λογική πάνω στη μη-λογική, και που στόχο της έχει να της στερήσει κάθε αλήθεια που μπορεί να κλείνει σαν τρέλα, σαν παράπτωμα ή σαν αρρώστια».[4]

Προς το τέλος του Μεσαίωνα και κατά την περίοδο της Αναγέννησης η «τρέλα» συνδεόταν με ιερές μορφές γνώσης οι οποίες θεωρείτο πως παρέχουν ενοράσεις γύρω από την ανθρώπινη κατάσταση. Την εποχή του Διαφωτισμού εμφανίζεται η διαφοροποίηση της τρέλας από τη λογική και η σύγχρονη επιστήμη είναι έτοιμη να αναδυθεί.[5] Ο μονόλογος της λογικής θα επιβάλει τη σιωπή.[6] Στόχος του Foucault: η επιστροφή στον «βαθμό μηδέν της ιστορίας της τρέλας, τη στιγμή που είναι ακόμη εμπειρία αδιαφοροποίητη»[7].

Κατά τον Μεσαίωνα οι λεπροί αποκλείονται από την υπόλοιπη κοινότητα έγκλειστοι μέσα σε ειδικά ιδρύματα (λεπροκομεία).[8] Οι δομές αυτές διαχωρισμού και αποκλεισμού θα διατηρηθούν σε λανθάνουσα κατάσταση μέσα στον δυτικό πολιτισμό για να ενεργοποιηθούν ξανά αργότερα, στην διάρκεια του 17ου και 18ου αιώνα, την "Εποχή της Λογικής".[9] Το 1656 ιδρύεται το Γενικό Νοσοκομείο του Παρισιού ενώ δημιουργούνται παράλληλα μεγάλοι οίκοι εγκλεισμού.[10] Τα γενικά νοσοκομεία δεν αποτελούσαν ιατρικά ιδρύματα αλλά τμήμα ενός συστήματος διοικητικής επιτήρησης για την αποκατάσταση της κοινωνικής ευταξίας. Μέσα σε αυτά στοιβάζονται άνεργοι, φτωχοί, εγκληματίες, "οι διεφθαρμένοι, οι έκλυτοι πατέρες, οι άσωτοι υιοί, οι βλάσφημοι, οι ακόλαστοι", οι "παράφρονες", οι "φρενοβλαβείς". Φαινομενικά, σκοπός των ιδρυμάτων αυτών ήταν να περιορίσουν την επαιτεία και την ανεργία ' οι έγκλειστοι όφειλαν να εργάζονται για να "συνεισφέρουν στην ευημερία του συνόλου". Εντούτοις, η πρακτική του εγκλεισμού, υποστηρίζει ο Foucault, και η ώθηση στην εργασία δεν είχαν αποκλειστικώς οικονομικά αίτια. Τον εγκλεισμό υποβαστάζει μια ηθική αντίληψη η οποία αντιτίθεται κυρίως στην απειθαρχία, στην "ηθική παραλυσία" ' η εργασία θεωρείται η κατάλληλη πρακτική μέσω της οποίας δύναται να επιτευχθεί η ηθική αναμόρφωση. Μέσα σε αυτούς τους χώρους καταναγκαστικών έργων, δίπλα στους υπόλοιπους έγκλειστους οι τρελοί θα ξεχωρίσουν ' όντας ανίκανοι να ακολουθήσουν τους εσωτερικούς ρυθμούς ζωής, ανίκανοι να εργαστούν, θα πρέπει να υπαχθούν σε ειδικό καθεστώς.

Στην περίοδο της Αναγέννησης η τρέλα «ήταν πανταχού παρούσα και μέτοχη σε κάθε εμπειρία, με τις εικόνες της ή τους κινδύνους της». Στην κλασική εποχή τη δείχνουν, αλλά «πίσω από τα κάγκελα», φρουρούμενη από μια λογική που δεν έχει πια καμία συγγένεια μαζί της και "που δεν πρέπει να νιώθει διακυβευμένη εξαιτίας της υπερβολικής τους ομοιότητας".[11] Ο εγκλεισμός του 17ου θα επιβάλει την εργατικότητα, μια ηθική ενάρετης διαγωγής και φιλοπονίας, θα επιφέρει την αστυνόμευση της αλητείας, της έκλυσης και της ανεργίας. Σ' αυτό το πλαίσιο οι τρελοί προσβάλουν την δημόσια ευπρέπεια, θα διαχωριστούν από τις άλλες "μη λογικές" ομάδες. Αν και έγκλειστοι οι παράφρονες επιδεικνύονται, θεωρούνται σχεδόν ως μέλη ενός άλλου είδους, ανθρώπινα όντα χωρίς λογική, πλάσματα με αχαλίνωτο ζωώδη χαρακτήρα ' η παιδαγωγική που θα εφαρμοστεί πάνω τους, με πειθαρχικά μέτρα θα επιδιώξει να δαμάσει την ελεύθερη ζωώδη πλευρά της τρέλας.

Τον 18ο αιώνα, τα ιδρύματα εγκλεισμού αρχίζουν να προκαλούν ανησυχία και φόβο. Η φυλακισμένη στα πρώην λεπροκομεία μη λογική θα συνδεθεί με ιδέες μόλυνσης και αρρώστιας. Στο όριο μεταξύ ηθικής και ιατρικής, οι πυρετοί, οι αρρώστιες και ο μολυσμένος αέρας των οίκων εγκλεισμού, ο φόβος της διαφθοράς, η αντίληψη που ήθελε τους κατοίκους τους εκτεθειμένους σε αναθυμιάσεις, στη "σήψη και τη μόλυνση" θα σηματοδοτήσει τη σύνδεση των εννοιών της μη λογικής και της αρρώστιας. "Πολύ πριν ακόμη διατυπωθεί, γράφει ο Foucault, το πρόβλημα του να μάθουμε σε ποιόν βαθμό ο παραλογισμός είναι παθολογικός, είχε κιόλας σχηματιστεί, μέσα στον χώρο της εγκάθειρξης [...], ένα κράμα καμωμένο από τη φρίκη του παραλογισμού και από τις παλιές ιδεοληψίες για τη λέπρα". Μέσα στη ζοφερή αυτή ατμόσφαιρα αποσύνθεσης θα κάνει την εμφάνισή της η μορφή του γιατρού. «Ο homo medicus δεν κλήθηκε στον κόσμο της εγκάθειρξης για να παίξει το ρόλο διαιτητή, για να κάνει τη μοιρασιά και να διαχωρίσει τι ήταν έγκλημα και τι τρέλα, τι ήταν κακό και τι αρρώστια, αλλά μάλλον σαν φύλακας, για να προστατέψει τους άλλους από τον διάχυτο κίνδυνο που αποπνέανε οι τοίχοι της εγκάθειρξης».[12]

Την ιατρικοποίηση της τρέλας, δεν θα πρέπει να την εκλάβουμε, υποστηρίζει ο Foucault, ως μια ένδειξη προόδου στην κατανόηση των συμπτωμάτων ' αντιπροσωπεύει μάλλον μια "παράξενη οπισθοδρόμηση" παρά μια βελτίωση της γνώσης. Δεν έχουμε δηλαδή να κάνουμε εδώ με ένα κίνημα αναμόρφωσης, αλλά με μια προσπάθεια εξαγνισμού των ιδρυμάτων για να αποτραπεί ο κίνδυνος μόλυνσης των πόλεων. Ο μετασχηματισμός της κατανόησης της τρέλας και η αποενοχοποίηση των τρελών δεν μπορεί να αποδοθεί σε ανθρωπισμό. Οι επικρίσεις κατά του εγκλεισμού τον 18ο αιώνα αφορούσαν λιγότερο την ίδια την πρακτική αυτή και περισσότερο τις διαμαρτυρίες των υπόλοιπων έγκλειστων για τις πιθανές επιδράσεις αυτής της συγκατοίκησης. Ο στόχος δεν ήταν η απελευθέρωση των τρελών ' με μια αντίθετη κίνηση η τρέλα συνδέθηκε ακόμη στενότερα με την εγκάθειρξη.

Η ανάδυση μιας υποτιθέμενης "ανθρωπιστικής φροντίδας" και αγωγής για τους τρελούς έχει παραδοσιακά συνδεθεί με τα ονόματα των Pinel και Tuke.[13] Η γένεση του ασύλου την περίοδο αυτή θεωρείται σύμπτωμα ιατρο-επιστημονικής προόδου. Όμως για τον Foucault το συμπέρασμα αυτό είναι μάλλον αβάσιμο: αυτό που στην πραγματικότητα λαμβάνει χώρα την εποχή εκείνη δεν είναι η απελευθέρωση των τρελών από την εξουσία, αλλά μάλλον ο επανορισμός τους ως υποκειμένων εξουσίας και αντικειμένων γνώσης μέσα στο άσυλο.

Οι Pinel και Tuke, κατήργησαν τον κτηνώδη σωματικό περιορισμό, για να εφαρμόσουν στη θέση του μια σειρά μορφών ελέγχου, τιμωριών όπου κρινόταν απαραίτητο, και τυποποιημένων δραστηριοτήτων που στόχο είχαν την επιβολή και εσωτερίκευση συγκεκριμένων ηθικών αξιών και κωδίκων συμπεριφοράς. Τα μέτρα αποσκοπούσαν στην αυτοσυγκράτηση μέσω της εργασίας και της παρατήρησης, στον περιορισμό της τρέλας μέσω ενός συστήματος «ανταμοιβής και τιμωρίας, απαραίτητη προϋπόθεση για τη λειτουργία του οποίου ήταν η συνεργασία και η υποταγή των ψυχοπαθών». Περνάμε, σύμφωνα με τον Foucault, από "έναν κόσμο της αποδοκιμασίας σε ένα σύμπαν της Κρίσης" ' μια ψυχολογία της τρέλας αναδύεται μέσα από ένα βλέμμα που την παρατηρεί και την κρίνει από τις πράξεις της. "Η τρέλα υπάρχει πια μόνο σαν κάτι θεατό" ' το πλησίασμα που καθιερώνεται μέσα στο άσυλο "δεν είναι διόλου του είδους που θα επιτρέψει την αμοιβαιότητα: είναι απλά γειτόνεμα με το βλέμμα που επιτηρεί, που κατασκοπεύει, που πλησιάζει για να βλέπει καλύτερα. Η επιστήμη των διανοητικών παθήσεων, έτσι όπως διαμορφωνόταν στα άσυλα, δεν μπορούσε να ανήκει παρά στην τάξη της παρατήρησης και της ταξινόμησης".[14] Μέσα από το δίδυμο, λοιπόν, των τεχνολογιών επιτήρησης και κρίσης αναδύεται ανάμεσα στους φύλακες και τους ασθενείς η μορφή ενός φορέα λογικής και όχι σωματικής καταπίεσης: αυτή του "επόπτη" και αργότερα του "ψυχιάτρου". Η παρέμβαση του γιατρού αρχικά δεν προϋπέθετε καν την κατοχή ειδικών ιατρικών ικανοτήτων ή σχετικών αντικειμενικών γνώσεων ' το εξουσιαστικό κύρος του γιατρού απέρρεε μάλλον από χαρακτηριστικά "σοφού" ή "ενάρετου". Δεν πρόκειται λοιπόν για την είσοδο, στο άσυλο, της ιατρικής επιστήμης αλλά μιας συγκεκριμένης προσωπικότητας. Η ψυχιατρική πρακτική του γιατρού δεν οδηγούσε στην θεραπεία μέσα από την ιατρική γνώση - βάση της θαραπευτικής δύναμης ήταν το ηθικό του κύρος: "[...] Πατέρας και Κριτής, Οικογένεια και Νόμος ' η ιατρική πρακτική του για πολύ καιρό δεν ήταν τίποτε άλλο πέρα από ένα συμπλήρωμα στα παλιά λατρευτικά έθιμα της Τάξης, της Εξουσίας και της Τιμωρίας".[15] Έτσι, η θεραπευτική εξουσία του γιατρού πήγαζε ουσιαστικά από τις δομές και τις αξίες της αστικής εξουσίας.

Ο Foucault θεωρεί πως η πηγή και η φύση της ψυχιατρικής εξουσίας του γιατρού έχουν συγκαλυφθεί από τις νόρμες του θετικισμού.[16] Η αντικειμενικότητα των γνώσεων και της πρακτικής της ψυχιατρικής, γράφει, "δεν ήταν τίποτε άλλο από μια "αντικειμενοποίηση" μαγικού χαρακτήρα, που μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνο με τη συνενοχή του ίδιου του ασθενούς κι επίσης μόνον εφόσον ξεκινούσε από μια διάφανη και ξεκάθαρη ηθικολογική πρακτική, που όμως βαθμιαία ξεχάστηκε γιατί αντικαταστάθηκε από τον μύθο της επιστημονικής αντικειμενικότητας, που επέβαλε το θετικιστικό πνεύμα. [...] Αυτό που ονομάζουμε ψυχιατρική πρακτική δεν είναι παρά μια ηθική τακτική, σύγχρονη με το τέλος του 18ου αιώνα, [...]".[17]

Τη σημασία της ιατρικής θα εξετάσει ο Foucault διεξοδικά στη μελέτη του Naissance de la clinique. Πρόκειται για μια "αρχαιολογία της ιατρικής αντίληψης" της οποίας η μέθοδος διαφέρει από το έργο για την τρέλα: ενώ η μελέτη της τρέλας πλησιάζει μια αντίληψη σχετικά με ένα ανώνυμο και γενικό υποκείμενο της ιστορίας" το κείμενο για την ιατρική θεωρείται ότι αποκαλύπτει μια “συχνή χρήση δομικής ανάλυσης”.[18]

[1] Το άφατο, το ανείπωτο, το ανέκφραστο στις συνθήκες του Λόγου…Το ζήτημα για τους επικριτές του Foucault είναι: πώς να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα της επιτελεστικής αντιφάσεως, σύμφωνα με την οποία είναι αδύνατη η κριτική στον Λόγο παρά μόνο με τα μέσα του ίδιου του Λόγου. Σχετικά με τη συζήτηση των Foucault και Derrida για το cogito και την τρέλα βλπ. το Τρέλα και φιλοσοφία, μτφρ. Κ. Παπαγιώργης, εκδ. Ολκός 1998 ‘ επίσης το κείμενο “M. Foucault, J. Derrida: cogito και Ιστορία της τρέλας” στο Μιχάλης Καραχάλιος: Έριδες μεταφιλοσοφίας, εκδ. Πλέθρον 2001, σελ. 33 έως 49.
[2] Αγγλική έκδοση: Madness and Civilization. Ελληνική μετάφραση του γαλλικού πρωτοτύπου Histoire de la jolie, a l’age classique, εκδ. Plon 1964: Η ιστορία της τρέλας, μτφρ. Φρ. Αμπατζοπούλου, εκδ. Ηριδανός, Αθήνα 1975.
[3] Τα ερωτήματα για την ψυχική αρρώστια, την ψυχολογία και την ψυχιατρική πραγματεύεται ο Michel Foucault στο βιβλίο του Mental Illness and Psychology. Ελλ. Έκδοση: Ψυχική Αρρώστεια και Ψυχολογία, μτφρ. Τ. Γιατζόγλου, εκδ. Ελεύθερος Τύπος , 1988.«Κάτω από ποιες συνθήκες μπορεί κανείς να μιλάει για αρρώστια στο χώρο της ψυχολογίας; Ποιες σχέσεις μπορεί να ορίσει κανείς ανάμεσα στα δεδομένα της ψυχοπαθολογίας και σε εκείνα της οργανικής παθολογίας;» (Ψυχική Αρρώστεια και Ψυχολογία, σελ. 7).
[4] Michel Foucault: Η ιστορία της τρέλας, μτφρ. Φρ. Αμπατζοπούλου, εκδ. Ηριδανός, Αθήνα 1975, σελ. 5-6. (Οι υπογραμμίσεις, οι τονισμοί γενικά σε όλο κείμενο είναι δικοί μου).
[5] Από τον Μεσαίωνα μέχρι την Αναγέννηση «η σύγκρουση του ανθρώπου με την τρέλα ήταν μια σύγκρουση δραματική, η οποία τον έφερνε αντιμέτωπο με τις μυστικές δυνάμεις του κόσμου. [...] Στην εποχή μας, η τρέλα φιμώνεται μέσα στη μακαριότητα μιας επιστημονικής γνώσης που την αναλύει τόσο υπερβολικά, ώστε στο τέλος την ξεχνάει». (ό.π., σελ. 8).
[6] Βλπ. γενικά: Η ιστορία της τρέλας, Εισαγωγή σελ. 5-8.
[7] Η ιστορία της τρέλας, σελ. 5.
[8] Βλπ. Η ιστορία της τρέλας, σελ. 9-12.
[9] «Η λογικότητα, εξαπλωμένη σε διαφορετικές σφαίρες της ζωής στις σύγχρονες κοινωνίες, προσπάθησε να πραγματοποιήσει το ιδανικό της Τάξης και της λογικής διαύγειας που η φιλοσοφική παράδοση είχε προσδιορίσει σαν Λόγο, σ’ αντίθεση με τη σύγχυση και το πάθος. Όμως δεν πραγματώθηκε μόνο σαν επιστήμη, αλλά και σαν γραφειοκρατία, σαν καταναγκασμός, σαν κρατική βία, σαν στρατόπεδο συγκεντρώσεως. [...] “Ο «λογικευμένος άνθρωπος» σαν τρόπο ύπαρξης υιοθετεί την άρνηση: διαλέγει την δυσπιστία, αναλώνεται στην αμφιβολία, περιφρονεί κάθε υπέρβαση, καταδικάζει το σώμα και τη ζωή γιατί φοβάται τους κραδασμούς της, κριτικάρει τη λογική – που ωστόσο αυτός επινόησε κι όλα αυτά από φόβο μη δει τον άνθρωπο να ξεπερνά τα όρια του επιτρεπτού” (F. Chatelet)». (Η ιστορία της τρέλας, σημείωση 1, κεφ. 2ο).
[10] Βλπ. Η ιστορία της τρέλας, κεφ. “Η μεγάλη εγκάθειρξη”, κυρίως σελ. 44-63.
[11] Η ιστορία της τρέλας, σελ. 87.
[12] ό.π., σελ. 204.
[13] Βλπ. γενικά Η ιστορία της τρέλας, σελ. 235-267.
[14] Η ιστορία της τρέλας, σελ. 242-3.
[15] ό.π., σελ. 262.
[16] Γενικά ο Foucault θεωρεί πως βασικό λάθος του θετικισμού είναι το ότι εκλαμβάνει τις αιτίες για αποτελέσματα: για τον Foucault εκείνο που επιτρέπει την γέννηση μιας επιστήμης αλλά και ασκεί διαρκώς έλεγχο πάνω της δεν είναι τα επιτεύγματα της επιστημονικής γνώσης, αλλά η υποσυνείδητη δομή των πολλαπλών σημασιών, που συνιστούν την αλήθεια κάθε εποχής. Έτσι η ιστορία των επιστημών παραχωρεί τη θέση της στην αρχαιολογία της γνώσης, δηλαδή στη διερεύνηση του υπόβαθρου (υποσυνείδητου) των επιστημών. (βλπ. Η ιστορία της τρέλας, σημείωση 12, κεφ. 3ο ).
[17] ό.π., σελ. 265. Μετά την αποκρυστάλλωση αυτή της σχέσης γιατρού - ασθενή, ο Freud θα αντικαταστήσει την τεχνική της σιωπής και της παρατήρησης με εκείνη της εξομολόγησης.
[18] βλπ. Barry Smart, 1984: Michel Foucault. Tavistock, London, κεφ. 1, "Major themes and issues", σελ. 18-46.

πηγή
indymedia
criticalpsygreece

σχετικό
wikipedia: Madness_and_Civilization

2011-12-27T22:39:00.000+02:00

"(...)Η τεχνολογία από μόνη της δεν έχει τίποτε το κακό, καθώς κάλλιστα–και αυτό είναι εξάλλου ένα από τα πρώτιστα καθήκοντα μιας αυτόνομης κοινωνίας- μπορεί να δημιουργηθεί μια τεχνολογία που θα ενσαρκώνει τις αρχές της ελευθερίας. Εξάλλου η τεχνολογία κάθε κοινωνίας συνιστά πεδίο έκφρασης της δημιουργικότητάς της και άρα επιβεβαίωση της αυτονομίας του ανθρωπίνου όντος. Η δαιμονοποίησή της και η στροφή στον πριμιτιβισμό δεν είναι τίποτε άλλο παρά έκφραση των ασυνείδητων ενοχικών τάσεων των ανθρώπων της εποχής μας: όπως πάντοτε στην ιστορία, έτσι και σήμερα, τις περιόδους μεγάλης υλικής ευμάρειας τις διαδέχεται η εμφάνιση κινημάτων ασκητικών και αυτομαστιγωματικών (ο βουδισμός και ο ζαϊνισμός στην Ινδία, οι νεοπυθαγόρειοι στην Αρχαία Ελλάδα, οι ασκητές των πρωτοχριστιανικών αιώνων, οι κιστερκιανοί και τα επαιτικά τάγματα στη Δύση, ο τριτοκοσμισμός και οι χίπις τη δεκαετία του ‘60 κ.λπ.). Μια πραγματικά επαναστατική οικολογία οφείλει να μάχεται όχι μόνο ενάντια στο καπιταλιστικό/μαρξιστικό φαντασιακό της ανάπτυξης και της κυριαρχίας επί της φύσης αλλά και ενάντια στον ασκητισμό και τα αντιδραστικά ή lifestyle ρεύματα της οικολογίας (Βαθιά Οικολογία, οικοφασισμός, χαϊντεγγεριανές κριτικές, θεολογίες αλά Γιανναράς, πριμιτιβισμός κ.λπ.)."

Πηγή: "Τι είναι αυτονομία" http://wp.me/pyR3u-86Q

Μαλατέστα, Έγκλημα και Τιμωρία

2011-10-20T23:04:00.002+03:00

Το κεφάλαιο "Έγκλημα και Τιμωρία", από το "Προς μια ελεύθερη κοινωνία" του Ερρίκο Μαλατέστα, ασχολείται με το ζήτημα του ελέγχου της εγκληματικότητας σε μια ελεύθερη κοινωνία, κατά τη γνώμη μου ένα καθοριστικό ζήτημα, μιας και αυτό φαίνεται να παρουσιάζεται ως ένα μεγάλο εμπόδιο που αποτρέπει τους ανθρώπους από το να θέλουν να ζήσουν σε μια ελεύθερη κοινωνία, "μια από τις προφάσεις με τις οποίες οικυβερνήσεις δικαιολογούν την ύπαρξη τους", ή χειραγώγηση μέσω του φόβου. Πολλές φορές αγγίζω αυτό το θέμα, γιατί αποτελεί έναν άξονα που υπεισέρχεται συχνά σε άλλα θέματα. Για παράδειγμα εδώ είχα γράψει "(...)το πώς θα έπρεπε ένα δίκαιο σύστημα να χειρίζεται τέτοιες περιπτώσεις (που είναι μια πάρα πολύ μεγάλη κουβέντα)"... Το κείμενο του Μαλατέστα αναφέρεται σ' αυτήν ακριβώς τη μεγάλη κουβέντα που εννοώ.

Θα ήθελα να κάνω μόνο ένα μικρό σχόλιο σε ένα σημείο που με προβλημάτισε, εκτός αν δεν το αντιλήφθηκα σωστά. "Σε μια μελλοντική κοινωνία θα θεωρείται καθήκον η επιδίωξη της διασφάλισης τού καλού όλων, όπως ακριβώς θα θεωρείται κατακριτέο να τεκνοποιεί κανείς, αν θα συντρέχουν λόγοι να πιστεύει ότι το παιδί θα είναι φιλάσθενο και δυστυχισμένο." Αυτό εμένα με ξενίζει. Τι σόι εξέλιξη της ευγονικής είναι αυτή; Σε αυτήν την τέλεια κοινωνία δεν θα υπάρχει θέση για τους άρρωστους ανθρώπους, που χρειάζονται τη βοήθεια άλλων; Καταρχάς το ζήτημα ευτυχίας-δυστυχίας δεν μπορεί κανένας να το κρίνει αντικειμενικά για τον άλλον. Μπορεί κάποιος να είναι υγιής και να 'ναι δυστυχισμένος, και το αντίστροφο μπορεί να είναι άρρωστος και να μην τον νοιάζει. Γιατί εμείς πρέπει να κρίνουμε να μην τον γεννήσουμε αν πρόκειται να είναι "φιλάσθενος"; Οι άνθρωποι δηλαδή σε αυτήν την τέλεια κοινωνία θα κρίνονται με βάση την υγεία ή την "ικανότητά" τους; Πρέπει να είναι όλοι ίδιοι; Υπάρχουν άνθρωποι που εκ των πραγμάτων μπορεί να έχουν βρεθεί σε μία θέση ώστε να χρειάζονται τη βοήθεια των άλλων για να καλύψουν βασικές ανάγκες τους. Αυτοί θα αντιμετωπιστούν ως παράσιτα και απόβλητοι της κοινωνίας; Δεν θα 'πρεπε αντ' αυτού να αναπτυχθούν δομές τέτοιες που να μην τους αποκλείουν από την κοινωνική δραστηριότητα, και ανάλογα να τους περιθάλπτουν ή να τους καλύπτουν τις ανάγκες χωρίς να μειώνουν την αξιοπρέπειά τους; Είναι όλοι οι άνθρωποι ίδιοι και έχουν τις ίδιες ικανότητες; Εγώ όχι μόνο πιστεύω πως όχι, αλλά και θεωρώ ότι η ικανότητα δεν μπαίνει σε μία κλίμακα ποσοτικής διαφοροποίησης, ώστε να φτάσουμε πάλι από άλλο δρόμο να φτιάξουμε "ανώτερους και κατώτερους" ανθρώπους, αλλά ποιοτικής. Αυτός όμως είναι ένας άλλος μεγάλος προβληματισμός, άσχετος με το παρόν θέμα. Υγεία, ικανότητα, δύναμη, ευτυχία, κοινωνικό πρότυπο, ευγονική (που αναπαράγει την κυρίαρχη ιδεολογία), κανονικότητα: Βάζω έναν αστερίσκο εδώ για άλλη φορά.

Έγκλημα και Τιμωρία

Κάθεαναρχικός προπαγανδιστής γνωρίζει καλά τις κύριες ενστάσεις: ποιος θα κρατά υπόέλεγχο τους εγκληματίες [στην αναρχική κοινωνία]; Κατά την γνώμη μου, οι ανησυχίες είναι υπερβολικές,επειδή η εγκληματικότητα είναι ένα φαινόμενο ήσσονος σημασίας, εν σχέσει προς τηνευρύτητα των ανέκαθεν υφιστάμενων και γενικών κοινωνικών πραγματικοτήτων.Μπορεί κανείς να πιστεύει στην αυτόματη εξαφάνιση τηςως αποτέλεσμα της αύξησης της υλικής ευημερίας καιτης εκπαίδευσης, για να μην αναφέρουμε τις προόδουςστην παιδαγωγική και την ιατρική.Ωστόσο, όσο αισιόδοξοι και αν είμαστε και όσο ρόδινο και αν μας φαίνεται τομέλλον, γεγονός παραμένει ότι η εγκληματικότητα και ο φόβος του εγκλήματοςεμποδίζουν σήμερα τις ειρηνικές κοινωνικές σχέσεις και, οπωσδήποτε, δεν θαεξαφανισθούν από την μια στιγμή στην άλλη, μετά από μια επανάσταση, όσοριζοσπαστική και ολόπλευρη και αν αποδειχθεί ότι είναι αυτή. Θα μπορούσαν νααποτελέσουν ακόμη και την αιτία αναταραχής και αποσύνθεσης σε μια κοινωνίαελεύθερων ανθρώπων, όπως ακριβώς ένας ασήμαντος κόκκος άμμου μπορεί να σταματήσειτην λειτουργία της τελειότερης μηχανής.

Αξίζειτον κόπο και είναι όντως αναγκαίο να εξετάσουν οι αναρχικοί το πρόβλημαλεπτομερέστερα απ' ό,τι συνήθως κάνουν, όχι μόνο για να αντιμετωπίσουνκαλύτερα μια λαϊκή «ένσταση», αλλά και για να μην βρεθούν προ δυσάρεστωνεκπλήξεων και επικίνδυνων αντιφάσεων.

Φυσικά, τα εγκλήματα στα οποία αναφερόμαστε είναι οι αντικοινωνικές πράξεις, δηλαδή εκείνες οιοποίες προσβάλλουν τα ανθρώπινα αισθήματα και παραβιάζουν το δικαίωμα των άλλων στην ισότητα εν ελευθερία,και όχι το πλήθος των πράξεωντις οποίες τιμωρεί ο ποινικός κώδικας, απλώς επειδή προσβάλλουν τα προνόμια τωνκυρίαρχων τάξεων.

Κατάτην γνώμη μου, έγκλημα είναι κάθε πράξη η οποία τείνει συνειδητά να αυξήσει ταανθρώπινα δεινά, είναι η παραβίαση του δικαιώματος όλων στην ισότιμη ελευθερία και στην μέγιστη δυνατή απόλαυση τηςυλικής και ηθικής ευημερίας.

Γνωρίζουμε ότι, έχοντας έτσι ορίσει την εγκληματικότητα, είναι πάντοτεδύσκολο ακόμη και για εκείνους οι οποίοι αποδέχονται αυτόν τον ορισμό, νακαθορίσουν πραγματικά ποιες πράξεις είναι εγκληματικές και ποιες όχι, διότι οιαπόψεις των ανθρώπων διαφέρουν ως προς το τίπροκαλεί οδύνη ή ευτυχία, τί είναι καλό και τί κακό, εκτός από τηνπερίπτωση εκείνων των αποτρόπαιων εγκλημάτων τα οποία, λόγω τού ότι προσβάλλουνθεμελιώδη ανθρώπινα αισθήματα, είναικαθολικά καταδικαστέα.

Φαντάζομαιότι ουδείς θα μπορούσε, θεωρητικώς, να αρνηθεί ότι η ελευθερία, η οποία γίνεταικατανοητή με αυτήν την έννοια της αμοιβαιότητας, αποτελεί την βασική προϋπόθεσηκάθε πολιτισμού της «ανθρωπότητας»·ωστόσο, μόνον η αναρχία αντιπροσωπεύει τηνλογική και πλήρη υλοποίηση της. Βάσει αυτής της υπόθεσης, εγκληματεί -όχι εναντίον τηςφύσης ή ως συνέπεια ενός μεταφυσικού νόμου, αλλά εναντίον των συνανθρώπων τουκαι επειδή προσβάλλονται τα συμφέροντα και τα αισθήματα άλλων- όποιοςπαραβιάζει την ισότιμη ελευθερία των άλλων. Όσο δε θα υπάρχουν τέτοιοιάνθρωποι, θα πρέπει  να υπερασπίζουμε τον εαυτό μας.

Αυτήη αναγκαία άμυνα εναντίον όσων παραβιάζουν όχι την καθεστηκυία τάξη [status quo] αλλά τα βαθύτερα αισθήματα που διαφοροποιούντους ανθρώπους από τα θηρία, είναι μια από τις προφάσεις με τις οποίες οικυβερνήσεις δικαιολογούν την ύπαρξη τους. Πρέπει να εξαλείψουμε κάθε κοινωνικήαιτία του εγκλήματος, πρέπει να καλλιεργήσουμε στον άνθρωπο τα αδελφικάαισθήματα και τον αλληλοσεβασμό· πρέπει, όπως έλεγε ο Φουριέ, να αναζητηθούνπρακτικές εναλλακτικές λύσεις εις ό,τι αφορά το έγκλημα. Αλλά εάν και εφ' όσον θαυπάρχουν εγκληματίες, είτε οι άνθρωποι θα βρίσκουν τα μέσα και θα έχουν το σθένος ναυπερασπίζουν άμεσα τον εαυτό τους απέναντι τους, είτε θα επανεμφανίζονται ηαστυνομία και οι δικαστές, και, μαζί τους, η κυβέρνηση.

Κανέναπρόβλημα δεν λύνεται με το να αρνούμεθα τηνύπαρξη του.

Δικαιολογημέναμπορεί κανείς να φοβάται ότι αυτή η αναγκαία κατά του εγκλήματος άμυνα θαμπορούσε να αποτελέσει την απαρχή και το πρόσχημα ενός νέου συστήματοςκαταπίεσης και προνομίων. Αποστολή των αναρχικών είναι να φροντίσουν να μηνσυμβεί κάτι τέτοιο. Αναζητώντας τις αιτίες κάθε εγκλήματος και καταβάλλοντοςκάθε προσπάθεια για την εξάλειψη τους· καθιστώντας αδύνατον σε οιονδήποτε νααντλεί προσωπικά οφέλη από την εξιχνίαση του εγκλήματος· αφήνοντας τις ίδιεςτις ενδιαφερόμενες ομάδες να λαμβάνουν όποια μέτρα κρίνουν απαραίτητα για τηνάμυνα τους και συνηθίζοντας να θεωρούμε τους εγκληματίες αδέλφια μας που έχουνπαρεκτραπεί, ασθενείς που χρειάζονται στοργική θεραπεία, όπως θα την προσφέραμεπαραδείγματος χάριν σε κάποιον υδρόφοβο ή επικίνδυνο μανιακό, θα γίνει εφικτόςο εναρμονισμός της πλήρους ελευθερίας όλων με την άμυνα εναντίον εκείνων οιοποίοι εμφανώς αποτελούν γι' αυτήν κίνδυνο και απειλή.

Προφανώςαυτό θα καταστεί δυνατόν, όταν το έγκλημα περιορισθεί σε σποραδικές,μεμονωμένες και πραγματικά παθολογικές περιπτώσεις. Εάν αλήθευεότι οι εγκληματίες είναι υπερβολικά πολλοί και ισχυροί, εάν, επί παραδείγματι, ήταν ό,τιείναι σήμερα [1922] η αστική τάξη και ο φασισμός, τότε δεν τίθεται θέμασυζήτησης για το τί θα κάνουμε σε μια αναρχική κοινωνία.

Μετην πρόοδο του πολιτισμού και των κοινωνικών σχέσεων, με την αυξανόμενηεπίγνωση της ανθρώπινης αλληλεγγύης η οποία συνενώνει την ανθρωπότητα, με την ανάπτυξητης ευφυΐας και την εκλέπτυνση των αισθημάτων, υπάρχει οπωσδήποτε και μιααντίστοιχη ανάπτυξη •των κοινωνικών καθηκόντων, και πολλές ενέργειες τις οποίεςθεωρούσαν καθαρώς ατομικά δικαιώματα και ανεξάρτητες παντός συλλογικού ελέγχου,θα θεωρηθούν, και όντως ήδη θεωρούνται, ζητήματα που επηρεάζουν τον καθένα,και πρέπει, επομένως, να επιλύονται σύμφωνα με το γενικό συμφέρον.Παραδείγματος χάριν, ακόμη και στους καιρούς μας, οι γονείς δεν επιτρέπεται νακρατούν τα παιδιά τους στην άγνοια και να τα ανατρέφουν με τρόπο επιζήμιο γιατην ανάπτυξη και την μελλοντική ευημερία τους. Κανένα άτομο δεν επιτρέπεται ναζει μέσα σε άθλιες συνθήκες, αδιαφορώντας για εκείνους τους κανόνες υγιεινής οι οποίοιμπορούν να επηρεάσουν την υγεία των άλλων: δεν επιτρέπεται να έχει κάποιοςμια μολυσματική ασθένεια και να μην την θεραπεύει. Σε μια μελλοντική κοινωνίαθα θεωρείται καθήκον η επιδίωξη της διασφάλισης τού καλού όλων, όπως ακριβώς θαθεωρείται κατακριτέο να τεκνοποιεί κανείς, αν θα συντρέχουν λόγοι να πιστεύειότι το παιδί θα είναι φιλάσθενο και δυστυχισμένο. Όμως, αυτή η συναίσθηση τωνκαθηκόντων μας απέναντι στους άλλους, και εκείνων απέναντι σε μας, πρέπει νααναπτυχθεί σύμφωνα με τις κοινωνικές μας αντιλήψεις, χωρίς άλλες έξωθενκυρώσεις πλην της επιδοκιμασίας ή της απόρριψης των συμπολιτών μας. Ο σεβασμός,η επιθυμία για την ευημερία των άλλων, πρέπει να διαποτίσουν τα έθιμα και ναμην εκδηλώνονται ως καθήκοντα, αλλά ως η φυσιολογική ικανοποίηση των κοινωνικώνσυμφερόντων.

Υπάρχουνορισμένοι οι οποίοι θα βελτίωναν την ηθική των ανθρώπων δια της βίας, οι ίδιοιθα έβλεπαν με ευχαρίστηση την εισαγωγή ενός άρθρου στον ποινικό κώδικα για κάθεπιθανή ανθρώπινη πράξη και θα τοποθετούσαν έναν χωροφύλακα δίπλα σε κάθε νυφικό κρεβάτι και σε κάθε τραπέζι. Όμως, οι άνθρωποιαυτοί, όταν στερούνται των κατασταλτικών δυνάμεων για ναεπιβάλουν τις ιδέες τους, δεν κατορθώνουν παρά να γελοιοποιούν τα καλύτεραπράγματα, και όταν έχουν την δύναμη να διατάζουν, καθιστούν μισητό ο,τιδήποτεκαλό και ενθαρρύνουν την αντίδραση... Κατά την γνώμη μας, η εκτέλεση τωνκοινωνικών καθηκόντων πρέπει να είναι μια εθελοντική πράξη και ο καθένας πρέπεινα έχει το δικαίωμα να επεμβαίνει χρησιμοποιώντας υλική βία μόνον εναντίονεκείνων οι οποίοι προσβάλλουν άλλους βιαίως, εμποδίζοντας τους να ζουν ειρηνικά. Η βία, ο φυσικός εξαναγκασμός, πρέπει  να χρησιμοποιούνται μόνο για την απόκρουσηβίαιων επιθέσεων και για κανέναν άλλον λόγο πέραν εκείνου της αυτοάμυνας.

Ποιοςόμως θα κρίνει; Ποιος θα παράσχει την αναγκαία άμυνα; Ποιος, τέλος, θααποφασίσει ποιά μέτρα εξαναγκασμού πρέπει να χρησιμοποιηθούν; Δεν βλέπουμε κανέναν άλλον τρόπο από τονα το αφήσουμε στα ενδιαφερόμενα μέρη, στον λαό, δηλαδή στην μάζα των πολιτών οι οποίοι θα ενεργούν μεδιαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με τις περιστάσεις και σύμφωνα με τους διάφορουςβαθμούς κοινωνικής ανάπτυξης τους. Προπάντων, πρέπει  να αποφύγουμε την δημιουργίαειδικευμένων στο έργο της αστυνόμευσης σωμάτων πιθανώς να υπάρξουν κάποιεςαπώλειες όσον αφορά την κατασταλτική αποτελεσματικότητα,αλλά έτσι θα αποφύγουμε την δημιουργία του οργάνου κάθε τυραννίας.

Δενπιστεύουμε στο αλάθητο, ούτε και στην καλοσύνη των μαζών γενικώς. Απεναντίας.Οπωσδήποτε, ακόμη λιγότερο πιστεύουμε στο αλάθητο και στην καλοσύνη εκείνων οιοποίοι καταλαμβάνουν την εξουσία και νομοθετούν, οι οποίοι εδραιώνουν καιδιαιωνίζουν τις ιδέες και τα συμφέροντα που επικρατούν σε κάθε δεδομένη στιγμή.

Απόκάθε άποψη, η αδικία και η παροδική βία εκ μέρους των ανθρώπων είναιπροτιμότερες από τον σιδηρούν κανόνα, την νομιμοποιημένη κρατική βία τωνδικαστών και της αστυνομίας.

Είμαστε,οπωσδήποτε, μία μόνο από τις δυνάμεις που δρουν στην κοινωνία, και η Ιστορία θαπροχωρήσει, όπως πάντοτε, προς την κατεύθυνση της συνισταμένης όλων των[κοινωνικών] δυνάμεων.

Πρέπεινα αναμένουμε ένα κατάλοιπο εγκληματικότητας ...το οποίο ευελπιστούμε πως θαεξαφανισθεί σχετικώς γρήγορα, αλλά το οποίο, εν τω μεταξύ, θα υποχρεώσει τηνμάζα των εργατών να αναλάβει αμυντική δράση. Απορρίπτοντας οποιεσδήποτεαντιλήψεις περί τιμωρίας και εκδίκησης, οι οποίες εξακολουθούν να κυριαρχούν στοποινικό δίκαιο, και καθοδηγούμενοι μόνον από την ανάγκη για αυτοάμυνα και τηνεπιθυμία αποκατάστασης, πρέπει να αναζητήσουμε τα μέσα επίτευξης του σκοπού μας,χωρίς να διατρέξουμε τον κίνδυνο της εξουσιαστικότητας, ερχόμενοι έτσι σεαντίφαση με το σύστημα ελευθερίας και ελεύθερης βούλησης επί του οποίου επιθυμούμενα οικοδομήσουμε την νέα κοινωνία.

Γιατους εξουσιαστές και τους πολιτικούς, το ζήτημα είναι απλό: ένα νομοθετικό σώμαγια να ταξινομεί τα εγκλήματα και νακαθορίζει τις ποινές· μια αστυνομική δύναμη για να διώκει τουςεγκληματίες· ένα δικαστικό σώμα για να τους δικάζει και μια υπηρεσία φυλακώνγια να τους κάνει να υποφέρουν. Και όπως είναι κατανοητό, το νομοθετικό σώμαπρο πάντων επιδιώκει, μέσω των ποινικών του νόμων, να υπερασπισθεί τοκατεστημένο συμφέρον το οποίο εκπροσωπεί, και να προστατεύσει το κράτος απόεκείνους που επιδιώκουν να το «υπονομεύσουν». Το αστυνομικό σώμα υπάρχει για νακαταπνίγει το έγκλημα και, έχοντας επομένως συμφέρον από την συνεχή ύπαρξη τουεγκλήματος, καθίσταται προκλητικό και καλλιεργεί στους αξιωματικούς τουεπιθετικά και διεστραμμένα ένστικτα· το δικαστικό σώμα επίσης επιβιώνει και ευημερεί χάρις στοέγκλημα και τους εγκληματίες και  υπηρετεί τα συμφέροντα της κυβέρνησης καιτης άρχουσας τάξης, αποκτώντας, κατά την πορεία άσκησης τηςλειτουργίας του, έναν ειδικό τρόπο συλλογιστικής που το μετατρέπει σε μια μηχανή επιδίκασης των μεγαλύτερων ποινών πουμπορεί στον μέγιστο δυνατό αριθμό ανθρώπων. Οι δεσμοφύλακες είναι, ή γίνονται,αναίσθητοι μπροστά στα βάσανα των κρατουμένων και, στην καλύτερη περίπτωση, εφαρμόζουνπαθητικά τον κανονισμό χωρίς ούτε μια σπίθα ανθρώπινου αισθήματος.Διαπιστώνουμε τα αποτελέσματα στις στατιστικές περί εγκληματικότητας. Οιποινικοί νόμοι άλλαξαν, το αστυνομικό και το δικαστικό σώμααναδιοργανώθηκαν, το σύστημα των φυλακών αναμορφώθηκε ...και η εγκληματικότηταεπιβιώνεικαι αντιστέκεται σε κάθε απόπειρα εξάλειψης ή μείωσης της. Αυτό ισχύει τόσο γιατο παρελθόν όσο και για το παρόν, και πιστεύουμε ότι θα ισχύει και στομέλλον, αν δεν αλλάξει εκ θεμελίων η αντίληψη περί εγκλήματος και δενκαταργηθούν όλοι οι οργανισμοί που αποζούν από την πρόληψη και την καταστολή τηςεγκληματικότητας.

ΣτηνΓαλλία υπάρχουν αυστηροί νόμοι κατά της εμπορίας ναρκωτικών και των χρηστών.Και όπως συμβαίνει πάντοτε, η μάστιγα μεγαλώνει και εξαπλώνεται παρά τους νόμους και ίσως εξαιτίας των νόμων. Το ίδιο συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη και στην Αμερική. Ο Δρ.Κορτουά Σιφύ της Γαλλικής Ιατρικής Ακαδημίας, ο οποίος, ήδη πέρυσι [1921], είχεκρούσει τον κώδωνα για τους κινδύνους τηςκοκαΐνης, σημειώνοντας την αποτυχία της ποινικής νομοθεσίας, απαιτείτώρα ...νέους και αυστηρότερους νόμους.

Πρόκειταιγια το παλαιό σφάλμα των νομοθετών, παρά την εμπειρία η οποία δείχνει ότι οινόμοι, όσο βάρβαροι και αν είναι, ποτέ δενχρησίμευσαν στο να συντριβεί το κακό ή να καταπολεμηθεί ηεγκληματικότητα. Όσο αυστηρότερες θα είναιοι ποινές που θα επιβάλλονται στουςχρήστες και στους διακινητές κοκαΐνης, τόσο θα μεγαλώνει η γοητεία του απαγορευμένουκαρπού, η σαγήνη των κινδύνων στους οποίους εκτίθεται ο χρήστης, και τόσομεγαλύτερα θα είναι τα κέρδη που θα αποκομίζουν οι άπληστοι για χρήμακερδοσκόποι.

Είναιανώφελο, επομένως, να περιμένουμε κάτι από τον νόμο. Θα πρέπει να προτείνουμεμια άλλη λύση. Αφήστε ελεύθερη την χρήσηκαι την πώληση της κοκαΐνης [από κάθε περιορισμό] και ανοίξτε περίπτεραόπου θα πωλείται σε τιμή κόστους ή ακόμη και κάτω του κόστους, και, ενσυνεχεία, ξεκινήστε μια μεγάλη προπαγανδιστική εκστρατεία για να διαφωτίσετε τοκοινό, αφήνοντας το να κρίνει το ίδιο τακακά της κοκαΐνης· ουδείς θα έκανε αντιπροπαγάνδα, διότι ουδείς θαμπορούσε να εκμεταλλευθεί την δυστυχία των κοκαϊνομανών.

Βεβαίως, η βλαβερή χρήση της κοκαΐνης δεν θα εξαφανιζόταν εντελώς, διότι οικοινωνικές αιτίες που δημιουργούν και οδηγούν αυτούς τους δύστυχους στην χρήσηναρκωτικών, θα εξακολουθούσαν να υπάρχουν. Οπωσδήποτε όμως το κακό θαμειωνόταν, κανένας δεν θα μπορούσε να αποκομίσει κέρδος από την πώληση τους, καικανένας δεν θα μπορούσε να κερδοσκοπήσει από το κυνήγι των κερδοσκόπων. Γι'αυτόν ακριβώς τον λόγο, η πρόταση μας είτε δεν θα ληφθεί υπ' όψιν, είτε θα θεωρηθείανεδαφική και παράλογη.

Ωστόσο,οι ευφυείς και ανιδιοτελείς άνθρωποι θα μπορούσαν να αναρωτηθούν: αφού οιποινικοί νόμοι απεδείχθησαν ανίσχυροι, δεν θα ήταν καλό να δοκιμάσουμε πειραματικά τηναναρχική μέθοδο;

Όσον αφορά την θανατική ποινή, δεν πρόκειται να επαναλάβουμεεδώ τα κλασικά εναντίον της επιχειρήματα.Ηχούν απατηλά όταν τα ακούμε να χρησιμοποιούνται από εκείνους οι οποίοι,εν συνεχεία, τάσσονται υπέρ της ισόβιας κάθειρξης και άλλων
απάνθρωπωνυποκατάστατων της θανατικής ποινής. Ούτε θα μιλήσουμε για την «ιερότητα τηςζωής», την οποία όλοι μεν δέχονται, παραβιάζουν δε όποτε τους βολεύει, είτεαφαιρώντας πραγματικά ζωές, είτε μεταχειριζόμενοι άλλους με τέτοιον τρόπο ώστενα τους βασανίζουν ή να τους συντομεύουν την ζωή.

Ευτυχώς,ελάχιστοι μόνον άνθρωποι είναι ψυχικά εκ γενετής ή γίνονται αιμοδιψή και σαδιστικάτέρατα, των οποίων τον θάνατο δεν θα ξέραμε πώς να πενθήσουμε. Εάν αυτοί οιδύστυχοι θα συνιστούσαν μια διαρκή απειλή για όλους και δεν θα υπήρχε άλλοςτρόπος για να αμυνθούμε εκτός από το να τους σκοτώσουμε, θα μπορούσε κανείς ναδεχθεί και την θανατική ποινή. Όμως το πρόβλημα είναι ότι για να εκτελεσθεί μιαθανατική ποινή χρειάζεται ένας δήμιος. Ένας δήμιος είναι ή γίνεται τέρας, λαμβανομένωνδε υπ' όψιν όλων των παραμέτρων, είναι καλύτερα να αφήνεις να συνεχίσουν να ζουντα ήδη υπάρχοντα τέρατα, παρά να δημιουργείς κι άλλα.

Τούτοδε ισχύει για τους πραγματικούς εγκληματίες, τους αντικοινωνικούς ανθρώπους οιοποίοι δεν γεννούν καμιά συμπάθεια και δεν προκαλούν καμιά συμπόνια. Όταν τίθεται το ζήτημα τηςθανατικής ποινής ως ένα μέσο του πολιτικού αγώνα, τότε... ε, τότε η Ιστορία μαςδιδάσκει ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες.

(Ερρίκο Μαλατέστα, Προς μια ελεύθερη κοινωνία, Ελεύθερος Τύπος, Μετάφραση: ΝίκοςΒ. Αλεξίου)

Ο στιγματισμός της ψυχικής διαταραχής ως λειτουργία

2011-09-22T23:41:00.000+03:00

Αναδημοσίευση από De-Lira

Ο στιγματισμος της ψυχικης διαταραχης ως λειτουργια
by De-Lira

Στο παρόν κείμενο θα ασχοληθώ με τον στιγματισμό ως μηχανισμό βαθειά δομημένο στην ανθρώπινη κοινωνική φύση. Στην προσπάθεια να υποστηρίξω τον παραπάνω ισχυρισμό θα αναφερθώ στην ανάλυση του Σαρτρ σχετικά με τον Αντί- Σημιτισμο, καθώς και με τα στοιχεία της προσωπικότητας που απαιτούνται για την στήριξη του φαινομένου. Στην συνέχεια θα παραθέσω μια σύντομη ιστορική αναφορά στο θέμα της «τρέλας» και το χρονικό σημείο όπου ταυτίστηκε με τον στιγματισμό.

Σαρτρ και Αντί-Σημιτισμός

Η ανάλυση του Γάλλου φιλόσοφου στο φαινόμενο του Αντί-Σημιτισμού προσφέρει μια καλή βάση για την κατανόηση του στιγματισμού της ψυχικής διαταραχής. Η προσέγγιση του στο θέμα είναι ιδιαίτερη και αυθεντικά καινούργια καθώς εστιάζει την φιλοσοφική του ματιά στους παράγοντες της προσωπικότητας που διαμορφώνουν το φαινόμενο επιτιθέμενος προς τον Αντί-Σημιτισμό με υπαρξιακά επιχειρήματα. Ο Σαρτρ υποστηρίζει ότι ο Εβραίος εκπροσωπεί μια ανθρώπινη κατάσταση η οποία κρίνετε μισητή από πολλούς, μια κατάσταση επιζήμια και βλαβερή για το κοινωνικό σύνολο. Ο Αντί-Σημίτης βλέπει τον Εβραίο όχι απλά σαν έναν κοινωνικό διαφθορέα αλλά σαν έναν διαφθορέα που στοχεύει σε αυτό που ο Αντί- Σημίτης αρκείται να ονομάζει ως υγιή ανθρώπινη κατάσταση. Ο Σαρτρ εξετάζει την αναγκαιότητα να χρησιμοποιηθεί ο Εβραίος ως σύμβολο του κακού για τον Αντί-Σημίτη τονίζοντας την βαθειά ψυχολογική ανθρώπινη ανάγκη που καθρεπτίζεται στο συμβολισμό και την απεικόνιση του Εβραίου ως κάτι διαβολικό .

Εστιάζοντας στο συγκεκριμένο θέμα, ο συλλογισμός του Σαρτρ ακολουθει μια Μανιχαιστικη διεργασία. Ο Αντί-Σημίτης, όπως και ο κάθε άνθρωπος κρίνει τον κόσμο βασισμένος στην αρχή του καλού και του κακού. Η διαφορά στην περίπτωση του Αντί-Σημίτη εντοπίζεται στην αδυναμία εύρεσης μιας ωφέλιμης κοινωνικής θεώρησης του καλού και του κακού που τον οδηγεί στην αναγκαστική προσωποποίηση του κακού. Ο Αντί-Σημίτης βλέπει τον κόσμο ασπρόμαυρα, απόλυτα κακό η απόλυτα καλό καταλήγοντας εύλογα στο συμπέρασμα να χαρακτηρίζει τον Εβραίο ως την απόλυτη εκπροσώπηση του κακού και τον Αντί-Σημίτη σαν τον απόλυτο πρέσβη του καλού. Ο συλλογισμός του Σαρτρ αντιλαμβάνεται τον Αντί-Σημίτη σαν ένα άτομο όπου η κρίση του βασίζεται σε μια μαγική μεταμόρφωση του κόσμου βασισμένη σε παράλογες σκέψεις που τον ωθούν σε μια συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από σύγχυση. Ο Σαρτρ υποστηρίζει ότι η ανάλογη σύγχυση έχει τις ρίζες της στον φόβο του ανθρώπου για την υπαρξιακή του κατάσταση. Ο όρος υπαρξιακή κατάσταση χρησιμοποιείται για να εκφράσει τον γενικό φόβο του ανθρώπου για τον εαυτό του, την αλήθεια για τα όρια του εαυτού του, καθώς και την εμπειρία της αποτυχίας. Ο Εβραίος εκπροσωπεί όλα τα παραπάνω με αποτέλεσμα να αποτελεί μια πλήρη εξήγηση του κόσμου. Υιοθετώντας το μοντέλο «της ιδιαιτερότητας του άλλου» ο Αντί-Σημίτης όπως προτείνει ο Σαρτρ, «Δεν έχει πια την ανάγκη για προσωπική διερεύνηση. Με το να ασπάζεται τον Αντί-Σημιτισμό δεν υιοθετεί απλά μια γνώμη αλλά στην ουσία επιλεγεί τον εαυτό του ως άτομο. Διαλέγει ένα καλό το οποίο είναι μια για πάντα σταθερό χωρίς καμία ανάγκη αμφιβολίας, επιλεγεί ένα καλό που δεν τολμά να επανεξετάσει από φόβο μήπως χρειαστεί αναθεώρηση». Παρατηρούμε λοιπόν, ότι ο Αντί-Σημίτης αποφεύγει την ελευθερία της επιλογής εξ αιτίας του φόβου της σηνηδιτοποιησεις της που τον καθιστά υπεύθυνο για της ίδιες του τις πράξεις, κάτι το οποίο φαντάζει αρκετά τρομακτικό ώστε να το αποδεχτεί.

Συνοψίζοντας, ο Αντί-Σημίτης του Σαρτρ « δεν φοβάται τους Εβραίους αλλά τον εαυτό του, την ίδια του τη συνείδηση, την ελευθερία του, τα ένστικτα του, την ευθηνή των πράξεων του, την κοινωνία και τον κόσμο, τα πάντα εκτός από τους Εβραίους». Αν το μόνο που ο άνθρωπος έχει να κάνει σε μια προσπάθεια να αποβάλει τους φόβους του είναι να τους προβάλει στον «άλλο», αυτό συνεπάγετε ότι το καλό είναι ήδη δοσμένο απαλλάσσοντας τον από την ανάγκη να δώσει νόημα στις πράξεις του αλλά και να αποδεχτεί τις συνέπειες των ιδίων του των επιλογών.

Ο Σαρτρ παρουσιάζει τον στιγματισμό των Εβραίων σαν ένα ακραίο κοινωνικό θέμα που αντικατοπτρίζει την συνεχή ανάγκη του ανθρώπου για στιγματισμό κοινωνικών ομάδων. Βασιζόμενοι στην ανάλυση του μπορούμε να κάνουμε υποθέσεις και αναλύσεις αναφορικά με πολλά είδη κοινωνικού στιγματισμού. Στην συνέχεια θα ασχοληθώ με τον στιγματισμό μιας άλλης ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας, αυτής των ψυχικά διαταραγμένων. Σε μια προσπάθεια μετάβασης από τον στιγματισμό του Εβραίου στον στιγματισμό τις ψυχικής διαταραχής θα χρειαστεί να ανατρέξω στο ιστορικό σημείο όπου η ψυχική διαταραχή στιγματίστηκε και έγινε συνώνυμη του κακού.

Ο στιγματισμός τις ψυχικής διαταραχής στην Ιστορία

Ο Φουκώ προσεγγίζει τον ορισμό του καλού και του κακού με τρόπο παρόμοιο με αυτόν του Σαρτρ ονομάζοντας τον ως θεμελιώδη δυισμό της δυτικής συνείδησης. Επίσης, προσθέτει ότι στην περίπτωση που ένας ορισμός δεν μπορεί να δοθεί με το όνομα καλό η κακό, θα δοθεί με προσωνύμια όπως normal και abnormal. Στο βιβλίο του η Ιστορία της τρέλας αναλύει τις ιστορικές αλλαγές των πολιτικών και κοινωνικών τάσεων απέναντι στην τρέλα, στο καλό και στο κακό, στο normal και abnormal. Στο συγκεκριμένο βιβλίο ο Φουκώ εντοπίζει τέσσερις κρίσιμες περιόδους αντιμετώπισης τις τρέλας, η πρώτη προσδιορίζεται στα τέλη του μεσαίωνα, η δεύτερη μεταξύ 17ου και 18ου αιώνα, η τρίτη τον 19ο αιώνα και τέλος η τέταρτη τον 20ο.

Στην πρώτη περίοδο η τρέλα κατέχει μια «παιδική» φύση απόλυτα αναγκαία για την κάθε κοινωνία καθώς υπενθύμιζε στους ανθρώπους την εξάρτηση τους από τον θεό που εκλαμβάνετε σαν μια προστατευτική πατρική φιγούρα. Στην συγκεκριμένη περίοδο οι κατά κοινή ομολογία ψυχικά διαταραγμένοι είχαν την δυνατότητα να ζουν εντος του κοινωνικού συνόλου και να αντιμετωπίζονται με σεβασμό και τιμή κατά της προσταγής του χριστιανικού δόγματος.

Κατά την δεύτερη περίοδο παρατηρείτε μια μετατόπιση της κοινωνικής άποψης απέναντι στην ψυχική διαταραχή. Κατά τον Φουκώ υποβόσκει ένας γενικός φόβος για τα ψυχικά διαταραγμένα άτομα ο οποίος εκφράζεται από μια τάση εξερεσεις τους από τα κοινωνικά δρώμενα. Σε αυτό το σημείο η ψυχική διαταραχή εκλαμβάνεται ως εκπρόσωπος τις τρομακτικής ανθρώπινης φύσης, ενός ζωικού καταστροφικού ενστίκτου που είναι κομμάτι του κάθε ανθρώπου. Επίσης, τονίζεται ότι οι ψυχικά διαταραγμένοι αντιμετωπίζονται με το ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονταν οι κύριοι αποδιοπομπαίοι τράγοι της εποχής όπως οι φτωχοί, οι κλέφτες και οι εγκληματίες.

Την τρίτη περίοδο στην ιστορία της τρέλας, η ψυχική διαταραχή αρχίζει να ταυτίζεται με την φυσική ασθένεια και αντιμετωπίζεται με τα γνωστά ιατρικά μέσα. Εκτός από αυτό μια ακόμη αλλαγή λαμβάνει τόπο, οι ψυχικά διαταργμενη διαχωρίζονται από τις υπόλοιπες κοινωνικές ομάδες που είχαν ταυτιστεί την δεύτερη περίοδο. Τέλος, ο 20ος αιώνας χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση του Φρόυντ και τις ψυχανάλυσης ένα σημείο στην ιστορία όπου ξεκινά ο διάλογος με την ψυχική διαταραχή βοηθώντας τους «λογικούς» να καταλάβουν τον κόσμο καλύτερα.

Στο παρόν κείμενο επιλέγω να εστιάσω στον 17ο με 18ο αιώνα όπου η ψυχική διαταραχή ξεκινά να γίνεται συνώνυμη με τον φόβο. Η άποψη του Φουκώ γι αυτήν την αλλαγή είναι ανάλογη με την άποψη του Σαρτρ σχετικά με τον φόβο προς τον ίδιο μας τον εαυτό και τον γενικότερο φόβο της ανθρώπινης ύπαρξης. Για την καλύτερη κατανόηση της ομοιότητας μεταξύ τον δυο στοχαστών αναφέρω τα παρακάτω παραδείγματα. Ο Φουκώ αναφέρει ότι κατά την συγκεκριμένη περίοδο της ταύτισης τις ψυχικής διαταραχής με τον φόβο οι περισσότεροι άνθρωποι πίστευαν ότι επιδημίες όπως η χολέρα και η πανούκλα προερχόταν από τον δηλητηριασμένο αέρα που έβγαινε από τα Σανατόρια στα προάστια των πόλεων. Μια ανάλογη αναφορά γίνεται και στον Σαρτρ τονίζοντας ότι οι Εβραίοι απαγορευόταν να κολυμπούν στις δημόσιες πισίνες καθώς επικρατούσε η άποψη ότι μπορούν να μεταδώσουν μολύνσεις και ακαθαρσίες. Η ομοιότητα είναι εμφανής καθώς και στις δυο περιπτώσεις βλέπουμε ότι συγκεκριμένες ομάδες χρησιμοποιούνται ως «αποδιοπομπαίοι τράγοι».

Όπως τόνισα παραπάνω, η τρέλα τον 18ο αιώνα εκλαμβάνετε ως μια δύναμη ικανή να εξολοθρεύσει την ανθρώπινη φύση μετατρέποντας την σε ένα δυσβάστακτο μαρτύριο όμοιο με ζωντανό θάνατο. Πριν τον 18ο αιώνα ο φόβος του θανάτου εκφραζόταν με την μορφή επιδειμειων και πολέμων. Το 18ο αιώνα η ψυχική διαταραχή συγκεντρώνει όλο το βάρος του ανθρωπινού φόβου προς το θάνατο παίρνοντας την μορφή ενός ζωντανού θανάτου, μια ψυχική κατάσταση όπου η δυνατότητα δράσης είναι απούσα. Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να επεκταθούμε στην διαδικασία δράσης ως δομημένο συστατικό στην ανθρώπινη έκφραση. Πιο συγκεκριμένα, η δράση προϋποθέτει μια βασική αρχή, την αρχή της προβλεψιμοτητας, ο κόσμος και η κοινωνία, δηλαδή το περιβάλλον που ο άνθρωπος ζει πρέπει να χαρακτηρίζεται από προβλεψιμοτητα. Στην περίπτωση της τρέλας η προβλεψιμοτητα δεν υφίσταται κάνοντας την δράση αδύνατη. Ένας κόσμος που κυριεύετε από ψυχικά διαταραγμένους δεν είναι καθόλου προβλέψιμος, δεν βασίζετε σε κανένα ασφαλές πλαίσιο περιορισμού με αποτέλεσμα να οδηγεί τους λογικούς στην αδυναμία δράσης και έμμεσα σε μια δυσβάστακτη αγχώδη κατάσταση όμοια με έναν ζωντανό θάνατο.

Η πιθανότητα ύπαρξης μιας ανάλογης κατάστασης πρέπει να είναι αδύνατη, η παραμικρή υποψία ενός τόσο οδυνηρού πλαισίου είναι ικανή να σπείρει τον φόβο. Η αντιμετώπιση του φαινομένου κρίνετε αναγκαία για την επικράτηση της λογικής. Η δράση όμως πέρα από την προβλεψιμοτητα χρειάζεται και ένα ισχυρό θεωρητικό σύστημα ώστε να έχει αποτέλεσμα. Κρίνεται αναγκαίος ο ορισμός μιας θεωρίας βασισμένης στην έννοια του καλού και του κακού, ενός συστήματος που επιτρέπει τον αποκλεισμό ενδεχομένων, μια βασική λειτουργία στο χτίσιμο ενός προσωπικού ηθικού κώδικα δράσεις. Βαφτίζοντας την ψυχική διαταραχή και τον Εβραίο ως κοινωνικά κακό αυτόματα ορίζεις το καλό και στην συνέχεια το ακολουθείς. Ο φόβος προς των Εβραίο και τον ψυχικά διαταραγμένο λέει ο Σαρτρ βασίζεται στον φόβο του ανθρώπου απέναντι στην κριτική σκέψη, βασίζεται στην ανάγκη του ανθρώπου να ζει σε έναν κόσμο όπου όλα είναι δοσμένα χωρίς καμία ανάγκη να ανακαλυφθούν, έναν κόσμο όπου η αναζήτηση και η κριτική είναι σε δεύτερη μοίρα. Ο Σαρτρ τονίζει ότι ο άνθρωπος επιζητά την κριτική σκέψη μόνο σε κάτι που είναι ήδη γνωστό, επιθυμεί να ζει σε ένα περιβάλλον όπου όλα παραμένουν σταθερά για πάντα χωρίς την ανάγκη αλλαγής του προσωπικού του θεωρητικού (ηθικού) συστήματος. Πατώντας στην μελέτη του Σαρτρ για τον Αντί – Σημίτη και στον Φουκώ για τον στιγματισμό της ψυχικής διαταραχής παρατηρούμε ότι και στις δυο περιπτώσεις ο «άλλος» εκπροσωπεί μια εικόνα που προκαλεί φόβο, σύγχυση και οργή, αυτή η εικόνα δεν είναι τίποτε άλλο παρά η εικόνα για τον εαυτό μας. Το φαινόμενο της επιλογής ενός εξωτερικού μοντέλου που μας επιτρέπει να προβάλουμε σε αυτό όλους μας τους φόβους αντικατοπτρίζει την ανθρώπινη τάση για αποφυγή της εσωτερικής αναζήτησης.

Η προσπάθεια να καταλάβουμε το φαινόμενο της ψυχικής διαταραχής, η το φαινόμενο του ρατσισμού και του Αντί- Σημιτισμού απαιτεί την προσωπική μας επαφή με τις συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Η ανάλογη κατάσταση προκαλεί φόβο καθώς η ψυχική διαταραχή έχει ταυτιστεί με μια τρομακτική κατάσταση, ένα νοητικό στάδιο όπου ο παραλογισμός και η κοινωνική απομόνωση είναι τα βασικά χαρακτηριστικά. Ένα στάδιο όπως αυτό μπορεί να μετατρέψει την ζωή σε έναν εφιάλτη, οπότε ένα στάδιο σαν αυτό δεν είναι δυνατόν να υπάρχει προς όφελος της κοινωνικής συνοχής. Το αποτέλεσμα είναι η ταύτιση με το κακό και η προσπάθεια αφανισμού του. Χρησιμοποιώντας προσωνύμια όπως κακό και abnormal καταφέρνουμε να διαχωρίσουμε την ύπαρξη μας από τις βλαβερές καταστάσεις κερδίζοντας την απαραίτητη ισορροπία

Η τρέλα και η λογική είναι δυο αντίθετες έννοιες. Για να ορίσουμε ένα θέμα όπου η γνώση μας είναι περιορισμένη, είναι αναγκαίο να ορίσουμε το αντίθετο του. Στην τέχνη και την αισθητική είναι αναγκαίο να ορίσεις την ασχήμια για να ορίσεις στην συνεχεία την καλαισθησία και την ομορφιά. Στην κοινωνία, είναι αναγκαίο να ορίσεις το κακό έτσι ώστε να ορίσεις το καλό, το ίδιο ισχύει και για τους όρους normal και abnormal. Μπαίνοντας σε μια ανάλογη διαδικασία γίνεσαι ταυτόχρονα μέτοχος σε μια αιώνια μάχη αντιθέσεων που της περισσότερες φορές έχει ασαφή κατάληξη. Ο ορισμός του καλού και του κακού ήταν πάντα ένα ζήτημα που απασχολούσε την ανθρωπότητα σε μεγάλο βαθμό. Ο κάθε άνθρωπος έχει την ανάγκη αναζήτησης νοήματος και καθιέρωσης ορισμών ικανών να κατευθύνουν την δράση και συμπεριφορά του. Για να επιτύχουν κάτι τέτοιο πρέπει πρωτ απ όλα να ορίσουν τη «πρέπει» και τη «δεν πρέπει» να κάνουν, η μάχη μεταξύ καλού και κακού ήταν πάντα ένα πρωταρχικό ζήτημα για την κάθε κοινωνία.

2011-05-20T02:11:00.001+03:00

"Η μεγάλη δύναμη του ρατσισμού βρίσκεται στην κοινοτοπία του. Ο ρατσιστής, εκείνος που φοβάται τους ξένους, δεν είναι κάποιο τέρας βγαλμένο από τα έγκατα της φαντασίας μας. Όπως έχει παρατηρήσει η Χάννα Άρεντ για τον ναζισμό, επικαλούμενη «την κοινοτοπία του κακού», ο ρατσιστής είναι γενικά ένας αξιοσέβαστος πατέρας μιας οικογένειας, ο οποίος, γεμάτος καλές προθέσεις, επιθυμεί να αποκαταστήσει ή να «απομονώσει» εκείνα τα «μη κανονικά» κομμάτια της κοινωνίας που είναι, για να χρησιμοποιήσω τον τίτλο μιας ταινίας, «άσχημα, βρώμικα και κακά»."

Από την Κραυγή της Οργής, του Αντόνιο Ταμπούκι
(http://enthemata.wordpress.com/2010/09/12/tabucchi/)

Τρέλα Vs Ανηθικότητα

2010-07-31T21:22:00.001+03:00

Είμαστε όλοι ψυχικά ασθενείς
http://aliena-journal.blogspot.com/2010/07/vs.html

2010-06-09T20:29:00.001+03:00

H κανονικότητα ορίζεται από τον ισχυρό.
(amelie dada)

ART FEMINISTE, Φεμινιστική τέχνη, 1970

2010-05-26T00:24:00.005+03:00

Η φεμινιστική τέχνη είναι μια "πολιτική" τέχνη. Εκφράζει πρώτα απ' όλα και κυρίως το φεμινισμό: είναι μια τέχνη που γίνεται από γυναίκες και αφορά τις γυναίκες. Αντανακλά και αναλύει τι σημαίνει να είσαι γυναίκα και καλλιτέχνης σε μια πατριαρχική κουλτούρα και εξερευνά την καθαυτό κοινωνική της πραγματικότητα και τις δομές που την καθορίζουν. Οι φεμινιστικές πρακτικές της τέχνης θα αναπτυχθούν κατά τα τέλη της δεκαετίας του '60, κυρίως στις αγγλοσαξονικές χώρες, και μέσα στη σφαίρα επιρροής του απελευθερωτικού κινήματος των γυναικών και των κοινωνικοπολιτικών πράξεων αμφισβήτησης που θα συγκλονίσουν τις ΗΠΑ και την Ευρώπη κατά τη δεκαετία αυτή. Οι πρώτες συγκροτημένες ομάδες ήταν η Ad Hoc Women Artists' Committee το 1970 στις ΗΠΑ και η Women's Liberation Art Group, που την ακολούθησε το 1971 το Women's Work-Shop. Αυτές οι πρώτες εκδηλώσεις ήταν διαμαρτυρίες εναντίον της μεροληπτικής στάσης που τηρούσαν απέναντι στις γυναίκες στους ιδιωτικούς και δημόσιους καλλιτεχνικούς καί πολιτισμικούς θεσμούς: στη Γαλλία, το 1975 εναντίον του Διεθνούς Έτους της Γυναίκας και της έκθεσης "Γυναίκα-Διάλογος" που οργάνωσε η Christiane de Casteras στην Ουνέσκο, επειδή θεωρήθηκαν άλλοθι για να καλυφθεί η πραγματική κατάσταση των γυναικών καλλιτεχνών. Το 1976 δημιουργείται η Collectif Art Femmes γύρω από την Aline Dallier και την Francoise Eliet.

Οι φεμινίστριες ξεκινούν από την προϋπόθεση ότι η τέχνη δεν είναι ούτε καθαρή ούτε ουδέτερη, αλλά μια ιδεολογική πρακτική, όπου με τη λέξη ιδεολογία εννoούν το σύνολο των κοινωνικών πρακτικών καί των συστημάτων εκπροσώπησης που οδηγούν σε συνακόλουθες πολιτικές. Η τέχνη τους φιλοδοξεί να έχει μια κριτική διάσταση τόσο στο κοινωνικό όσο και στο αισθητικό επίπεδο, και έχει στόχο ν' αλλάξει τις κατασταλτικές δομές και την κυρίαρχη ανδρική ομιλία που τους επιβάλλει η κοινωνία ως νόρμα και που στο Art Establishment [Κατεστημένο της τέχνης] έχει ως φορείς τα νεότερα παραδείγματα. Θα εναντιωθούν ριζοσπαστικά στη φορμαλιστική ορθοδοξία, εισάγοντας στην εκτίμηση της τέχνης άλλες αξίες και σχήματα σκέψης: συγκίνηση, βίωμα, προσωπική εμπειρία κλπ., και όχι το μοναδικό, ελιτίστικο και πολιτισμικό κριτήριο της πρωτοπορίας. Οι φεμινίστριες θα επαναφέρουν την έννοια περιεχόμενο και, γύρω από την ιδιαιτερότητα αυτού του πληθυντικού περιεχομένου και όχι γύρω από την αναζήτηση μιας αισθητικής μορφικής συναίνεσης, θα επεξεργαστούν τους δικούς τους όρους ανάλυσης και αμφισβήτησης: Ποιος είναι ο ρόλος και ποια η λειτουργία της τέχνης στο εσωτερικό ενός πολιτικού κινήματος; Είναι δυνατόν να εισαχθεί μια διαλεκτική σχέση με το κοινωνικό στο εσωτερικό του καλλιτεχνικού πεδίου; Πώς να εγγράψουν μια προσωπική εμπειρία με βιολογικό, ψυχολογικό και κοινωνικό αντίκτυπο στο δημιουργικό τους διάβημα; Για τις "πολιτικές", είναι η γυναικεία ιδιότητα ως κοινωνική και ιστορική κατασκευή. Για τις "υποστηρίκτριες της ουσιοκρατίας", είναι το εγγενές θηλυκό. Οι μεν και οι δε θα εγκολπωθούν τη φεμινιστική βεβαίωση ότι το ιδιωτικό είναι πολιτικό, και για τον ίδιο λόγο την τέχνη που προκαλεί διαμάχες οι οποίες θα σφυρηλατήσουν τα θεωρητικά πλαίσια που στο εσωτερικό τους θα εξελιχτεί μέχρι σήμερα η φεμινιστική πρακτική της τέχνης.

Γύρω από την αξιολόγηση και την παράσταση της γυναικείας εμπειρίας και της σωματικής της ανέλιξης θα δουλέψουν κυρίως οι Αμερικανίδες, αναζητώντας συμβολικές μορφές που είναι σύμφυτες με μια γυναικεία καλλιτεχνική ουσία: σεξουαλική και κολπική εικονογραφία (Central-Core-Imagery), καθώς και με την αξιοποίηση γυναικείων υλικών και πρακτικών (Pattern Painting): Eleonor Antin, Linda Benglis, Judy Chicago, Hammond Harmony, Joan Jonas, Joyce Kozloff, Yoyoi Kusan, Patricia Menardi, Adrian Piper, Yvonne Rainer, Carolee Schneemann, Miriam Shapiro, Nancy Spero, Hannah Wilke κλπ. Η τάση θα έχει πιο έκδηλο κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα στη Μεγάλη Βρετανία, γιατί, δουλεύοντας στο εσωτερικό των κομμάτων της αριστεράς, η πιο προχωρημένη πολιτικοποίησή τους θα υποχρεώσει τις φεμινίστριες καλλιτέχνιδες να αναθεωρήσουν τις έννοιες "προσωπικό" και "καλλιτεχνική πρακτική", για να τις εντάξουν ευρύτερα στο κοινωνικό: εικόνες ιδιωτικές/εικόνες δημόσιες, μητρότητα, βιασμός, ρατσισμός, συνθήκες εργασίας κλπ: Margaret Harrisson, Susan Hiller, Mary Kelly, Monica Sjoo, Kate Walker, Mary Yates κλπ.

Στη Γαλλία δεν υπήρξε τέχνη που να έγινε καθαρά αποδεκτή ως φεμινιστική από τις "πρωτεργάτριές" της παρά μόνο σποραδικά, μέσα σε ομαδικές εκδηλώσεις σε ιδιωτικούς χώρους ή δράσεις που έκαναν σε τυχαία μέρη οι καλλιτέχνιδες. Αφότου πέρασε η περίοδος των διεκδικήσεων, η κάθε καλλιτέχνις ανέπτυξε το προσωπικό της διάβημα, ίσως από περιφρόνηση για τους θεσμούς και τα πολιτικά κόμματα που κληρονόμησαν από τον Μάη του '68, αλλά και από αντίδραση σε ένα ριζοσπαστικό φεμινισμό που θα τις απομόνωνε ακόμα περισσότερο από το καλλιτεχνικό περιβάλλον: Isabelle Champion-Metadier, Nicole Croisier, Jacqueline Dauriac, Colette Deble, Esther Ferrer, Francoise Janicot, Michele Katz, Lea Lublin, Milvia Maglione, Cristina Martinez, Annette Messager, Tania Mouraud, Anne Saussois, Dorothee Selz, Claude Torey, Nil Yalter κλπ. Στον Καναδά: Michele Cournoyer, Marie Decary, Francine Larivee, Lise Nautel. Στη Γερμανία: Rebecca Horn, Ulrike Rosenbach, Katharina Silverding.

Οι φεμινίστριες του αισθητικού και του εννοιολογικού ρεύματος θα δώσουν τη δυνατότητα στις επόμενες γενιές καλλιτεχνών να δουν διαφορετικά τον εαυτό τους και την τέχνη τους. Οι θεμελιωδώς "προσανατολισμένες" γυναικείες εικόνες ήταν μια αναγκαία συνειδητοποίηση. Η αποδόμηση των κυρίαρχων συστημάτων παράστασης οδήγησε την τέχνη σε καινούργιους τύπους αμφισβήτησης. Η επεξεργασία της φεμινιστικής θεωρίας για τη γλώσσα και τη γυναικεία γλώσσα θα δώσει τη δυνατότητα να αναλύσουμε την ανώνυμη σήμερα γλώσσα της εξουσίας και των πολλαπλών μεταμορφώσεών της στο εσωτερικό της καλλιτεχνικής βιομηχανίας: μέσα μαζικής ενημέρωσης, χρήμα, αγορά, ιδιοκτησία κλπ. Στη δουλειά των Laurie Anderson, Barbara Kruger, Sherrie Levine και Cindy Sherman η στράτευση στο φεμινισμό δεν είναι συστηματικά παρούσα ή ρητή σε όλα τα έργα τους, αλλά δίνει πληροφορίες στο διάβημά τους. We don't need another hero [Δεν έχουμε ανάγκη από άλλον ήρωα] (Β. Kruger). Βεβαιώνουν ότι το πολιτικό είναι μια έννοια που ισχύει στην τέχνη, εξετάζουν την αποτελεσματικότητά του, την αξιοπιστία και την πραγματικότητά του, όταν διασχίζει τα υψηλά οικονομικά επίπεδα, και αμφισβητούν τα σύνορα ανάμεσα σε τέχνη και ζωή, πραγματικότητα και φαντασία. Art and illusion, illusion and art / Are you really here or is it only art? / Am I really here or is it only art? [Τέχνη και χίμαιρα, χίμαιρα και τέχνη / Είσαι πράγματι εδώ ή είναι μόνο η τέχνη; / Είμαι πράγματι εδώ ή είναι μόνο η τέχνη;], όπως τραγούδησε η Laurie Anderson στο Whitney Museum το 1976.

Mathilde Ferrer

Ομάδες, κινήματα, τάσεις της σύγχρονης τέχνης μετά το 1945, μετάφραση: Μαρία Καραγιάννη

ART BRUT, Ακατέργαστη τέχνη, 1947-

2010-05-25T23:31:00.003+03:00

Ονομάστηκε Lumpen Art στη Νέα Υόρκη το 1947 και Outsider Art το 1972 από τον Roger Cardinal. Η Art Brut δεν είναι ομάδα ούτε κίνημα, αλλά μια έννοια που δημιούρησε ο Jean Dubuffet για να περιγράψει και να αξιολογήσει τα έργα των "ιδιόρρυθμων της τέχνης", αυτών που βρίσκονται έξω από τους πολιτιστικούς θεσμούς και τους καλλιτεχνικούς κύκλους όπου, κατά τη γνώμη του, βασιλεύει η πολιτισμική τέχνη ή τέχνη των καριεριστών διανοουμένων. Στο κείμενό του Η ακατέργαστη τέχνη προτιμότερη από τις πολιτισμικές τέχνες, πρόλογο-μανιφέστο του καταλόγου της έκθεσης του 1949 στο Παρίσι, ο Dubuffet διακηρύσσει ότι στην Art Brut παρευρισκόμαστε στην εντελώς αγνή, ακατέργαστη καλλιτεχνική διεργασία, που την επινοεί ξανά ο δημιουργός της με αφετηρία τις ενορμήσεις του. Προσθέτει λοιπόν μια θεωρητική διάσταση στην κριτική του: το έργο τέχνης, για να είναι επινοητικό, οφείλει να είναι αυθόρμητο, απομακρυσμένο από πολιτισμικά στερεότυπα, ξένο προς κάθε επαγγελματισμό. Κατά συνέπεια η Art Brut δεν είναι ένα καινούργιο πεδίο της λαϊκής τέχνης, ούτε μια κάπως περιθωριακή προέκταση του σουρεαλισμού, αλλά μια μοροφοποίηση του τι είναι τέχνη για τον Dubuffet.

Από το 1945 και μετά ο Jean Dubuffet συγκεντρώνει έργα που είχε συλλέξει στην Ελβετία από συγγραφείς και από τα ψυχιατρεία και τα παρουσιάζει το 1947 και το 1949 στην γκαλερί Rene Drouin στο Παρίσι. Εκεί δημιουργήθηκε το 1948 η Εταιρεία ατης Ακατέργαστης Τέχνης που είχε μέλη τους Jean Paulhan, Michel Tapie, Charles Ratton, Andre Breton. Οι εκθέσεις έχουν έργα ανθρώπων ανέγγιχτων από κάθε καλλιτεχνική καλλιέργεια, τα "άτακτα" στρατεύματα της τέχνης, ανθρώπους όπως οι έγκλειστοι σε ψυχιατρεία Wolfli και Aloise, και καλλιτέχνες όπως ο Gaston Chaissac που προέρχεται από τη λαϊκή τέχνη, ή οι Michel Hernandez και Slavko Kopac. Συνεπώς η έννοια Art Brut είναι πλατιά.

(...)

Αν συγγραφείς και καλλιτέχνες ενδιαφέρονται για μια τέχνη έξω από νόρμες, που μερικές φορές συνδέεται με ασυνήθιστες εμπειρίες (ο Victor Hugo και τα σχέδιά του που συνδέονται με τον πνευματισμό, το ενδιαφέρον του Paul Klee για την τέχνη των παιδιών), ο Dubuffet έκανε την Art Brut τέχνη των αποκλεισμένων του δυτικού πολιτισμού, συχνά άσημων δημιουργών: προλετάριων, γερόντων, γυναικών, που γι' αυτούς η δημιουργία είναι τόσο αδιανόητη ώστε καταφεύγουν στον πνευματισμό για να εξηγήσουν το έργο τους. Δίδονται ολοκληρωτικά σε έργα που φαίνονται πολύ πρωτότυπα, χωρίς αναφορές σε άλλα έργα. Τα υλικά, που είναι πολύ συχνά οποιαδήποτε, τα έχουν προσοικειωθεί και τα μαστορεύουν ή τα συναρμόζουν με πολύ μεγάλη ελευθερία. Βρίσκουμε σ' αυτούς πάσης φύσεως έργα: σχέδια, ζωγραφιές, κεντήματα, γλυπτά, κατασκευές.

Χωρίς να είναι τέχνη ναΐφ ούτε τέχνη τρελών, συγκεντρώνει πολλούς άσημους δημιουργούς, όπως τους κατασκευαστές-γλύπτες [constructeurs-sculpteurs] που εμφανίστηκαν από το το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα: ο ταχυδρόμος Cheval, ο ερημίτης Adolphe Julien Foure, στις ΗΠΑ οι Clarence Schmidt, Simon Rodia και πολλοί έγκλειστοι σε ιδρύματα για τους οποίους ενδιαφέρονται οι ψυχίατροι από τη δεκαετία του '20 (μονογραφία του δόκτορα Morgenthaler για τον Wolfli, και κυρίως το έργο του δόκτορα Prinzhorn Εκφράσεις της τρέλας, που εκδόθηκε το 1922). Κάθε δημιουργός είναι ανεπανόρθωτα μόνος απέναντι στην επιτακτική αναγκαιότητα του έργου του, στο οποίο άλλωστε δεν δίνει καλλιτεχνική σημασία, και η Art Brut μένει ανυπότακτη σε κάθε πνεύμα σχολής ή κλίκας.

Έργα των Robert Tatin, Picassiette, Chomo, Raphae Lonne, Crepin, Lesate, Auguste Porestier, Andre Robillard, Maison-neuve, Duf, Pujolle, Ratier, H.A. Muller, Wolfli, Aloise, Scottie Wilson, Jeanne Tripier, Lauer Pigeon, του Prisonnier de Bale.

Jeanne Lambert

Ομάδες, κινήματα, τάσεις της σύγχρονης τέχνης μετά το 1945, μετάφραση: Μαρία Καραγιάννη

2010-05-11T18:58:00.001+03:00

Όλοι οι άνθρωποι, όταν είναι ξυπνητοί, είναι μέσα στον ίδιο κόσμο, μα όταν κοιμούνται, ο καθένας είναι μέσα στο δικό του κόσμο.

Πλούταρχος

Ποιος θα σταυρωθεί με τους κολασμένους;

2010-05-02T02:39:00.003+03:00

Σκοπός (ή κίνητρο) δεν είναι το μποϋκοτάζ. Δεν είναι καν ο αντι-καταναλωτισμός τελικά. Δεν υπάρχει σκοπός. Υπάρχει συνείδηση. Τα υπόλοιπα ακολουθούν, μπορεί να συμβαίνουν ως αποτέλεσμα. Ο αντι-καταναλωτισμός (όχι το μποϋκοτάζ ως δράση), μπορεί να είναι μια γενικότερη θεώρηση, αλλά και πάλι δεν είναι ακριβώς "το κίνητρο".
Το κίνητρο πάντα υπάρχει εξαιτίας κάποιου είδους ανάγκης. Η ανάγκη μόνο ωθεί σε δράση. Δεν υπάρχει στέρηση γιατί δεν υπάρχει επιβολή, παρά εσωτερική ανάγκη για δικαιοσύνη. Υπάρχει εσωτερικό "θέλω", και όχι "συμμορφώνομαι με κάποια εξωτερική επιταγή".
Ένας δολοφόνος που του απαγορεύουν να σκοτώνει μπορεί να νιώθει στέρηση και μη ικανοποίηση του "θέλω" του. Αν συνειδητοποιήσει την πράξη του, δεν θέλει πια να σκοτώνει, δεν μπορούμε να μιλάμε πια για στέρηση. Ούτε είναι υποχρεωμένος να εφεύρει λόγους, σκοπούς και ωφέλη, ώστε να αιτιολογεί στον κόσμο την αλλαγή του, στην οποία τον ώθησε η συνείδησή του. Ούτε είναι υποχρεωμένος να εντάσσει οπωσδήποτε την αλλαγή του σε κάποια λογική κοσμοθεωρία του.
Έκανε ένα βήμα, ενώ θα έπρεπε τι; Και σύμφωνα με ποιον;
Με κάποιον τελειότερο; Πιο εξελιγμένο; Που το έχει βρει; Δεν μπορεί κανείς να πει τίποτα σε κανέναν. Μπορεί -και οφείλει- να φέρει την αλήθεια του στο λόγο και στη ζωή του, και να φανερώνει αυτό που βλέπει (χωρίς αξιώσεις για το αν οι άλλοι θα το δουν).
Αλλά τι γίνεται με τους κολασμένους αυτής της γης; Πώς μπορεί κανείς τελικά να δράσει και από ποια θέση; "Τι σημασία έχει ο οίκτος, αν δεν είναι σταύρωση" είπε ο Νίτσε. Ποιος είναι πρόθυμος να σταυρωθεί μαζί τους; Θα έχει σκοπό ή θα είναι πάλι γιατί η συνείδησή του του υπαγορεύει πως δεν μπορεί να κάνει αλλιώς; Γι' αυτόν που σταυρώνεται ίσως και να μην υπάρχει σκοπός και αποτέλεσμα (εκτός αν έχει μία πολύ ισχυρή πεποίθηση). Για τον εξωτερικό παρατηρητή, ποιο θα είναι το αντικειμενικό αποτέλεσμα; Υπάρχει κάποιο είδος δράσης που μπορεί να έχει αντικειμενικό αποτέλεσμα, και αν ναι ποιο;

Πέρα από τους λευκούς τοίχους

2010-04-27T22:29:00.011+03:00

'Πέρα από τους λευκούς τοίχους', Ντίνα Δασκαλοπούλου, Περιοδικό Έψιλον, Ελευθεροτυπία, 18.04.10.

επιλογές από το κείμενο

Το 800 μ.Χ στα άσυλα έκλειναν τις γυναίκες που έφερναν στον κόσμο παιδιά εκτός γάμου. Το 2010 κλείνουν στα άσυλα όσους ακούνε φωνές. Το πολύ ενδιαφέρον, όμως, είναι πως φάρμακα συνταγογραφούν σε όλους μας. "Μα γι' αυτό το λόγο το κίνημά μας είναι τόσο τρομακτικό για την ψυχιατρική κοινότητα" θα μου πει η Τζακι. Επί δύο από τις δυσκολότερες ώρες που έχω ζήσει ποτέ, άκουγα τη 40άρα σήμερα γυναίκα να περιγράφει τους εγκλεισμούς της, τη ζωή της σαν ζόμπι από τα φάρμακα, το μακρύ της ταξίδι μέσα στη νύχτα. Σήμερα είναι μια ενεργή ακτιβίστρια των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών, που ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο για να εκπαιδεύσει ασθενείς και γιατρούς σε έναν εναλλακτικό τρόπο διαχείρισης της σχιζοφρένειας και της παράνοιας.

"Σήμερα περισσότερο από ποτέ η ψυχιατρική έχει μπει στην καθημερινότητά μας, στα μικρά και στα μεγάλα της ζωής μας. Από το πώς θα μεγαλώσουμε τα παιδιά μας, πώς θα πάρουμε διαζύγιο, με ποια κριτήρια θα ερωτευτούμε, παντού εμφανίζεται ένας ειδικός για να μας πει πώς θα ζήσουμε, πώς θα νοιώσουμε, πώς θα πενθήσουμε. Η εξουσία των ψυχιάτρων είναι τεράστια κι εμείς την αμφισβητούμε - όχι στη θεωρία, με τις ζωές μας τις ίδιες". Η Τζάκι ήρθε στην Ελλάδα για να οργανώσει την ελληνική ομάδα του δικτύου 'Ακούω φωνές'. Πρόκειται για ομάδα αλληλοβοήθειας ανθρώπων που έχουν διαφορετικές ψυχικές εμπειρίες, ακούνε φωνές, βλέπουν οράματα, κατατάσσονται από τους ψυχιάτρους κάτω από τη διάγνωση 'σχιζοφρενείς'. Δουλειά τους είναι να εκπαιδεύουν τους ασθενείς (αλλά και τους γιατρούς τους) ώστε να μπορούν να ζουν μια κανονική, αν και πολυ διαφορετική, ζωή έξω από τα άσυλα, μέσα στις οικογένειες και τις κοινότητές τους.

"Γι' αυτό μιλάμε για κίνημα. Αμφισβητούμε ευθέως όχι μόνο ένα ιατρικό κατεστημένο, αλλά έναν ολόκληρο τρόπο ζωής που αποκλείει το διαφορετικό. Ο αγώνας μας είναι ίδιος με αυτόν που κάνουν οι γκέι, οι γυναίκες, οι φτωχοί εργάτες. Συναντιόμαστε με όλους όσους ο καπιταλισμός αντιμετωπίζει ως παρίες".

"Είναι έτσι φτιαγμένο το ψυχιατρικό σύστημα, που να μην ακούει τον άνθρωπο και τις ανάγκες του, αλλά να 'λύνει το πρόβλημα'. Και το πρόβλημα είσαι εσύ που υποφέρεις".

"Το ερώτημα είναι κατά πόσο μπορεί να σε βοηθήσει ένας ψυχίατρος που στέκεται έντρομος απέναντι σ΄αυτό που βιώνεις, το οποίο όμως είναι μια εμπειρία που έχει ζήσει το 10% του ελληνικού πληθυσμού. Εχει σημασία να κατανοήσεις την εμπειρία σου ως βίωμα, αλλά και ως φαινόμενο που το διαχειρίζονται κοινωνικοί και πολιτικοί μηχανισμοί. Το σχολείο, η φυλακή, η οικογένεια, η μισθωτή εργασία, ο αυταρχισμός, η απόλυτη εξουσία πάνω στον εργαζόμενο από τις αγορές που τώρα έγιναν της μόδας ως τοποτηρητές - όλοι αυτοί είναι εξουσιαστικοί μηχανισμοί που τρελαίνουν τον άνθρωπο, του προκαλούν βαθύτατη οδύνη".

Ο Μπαζάλια (Basaglia), μια εμβληματική μορφή της κριτικής ψυχιατρικής, είχε πολλές φορές στρέψει τα πυρά του εναντίον των ειδικών: "Η βία και ο αποκλεισμός είναι η βάση πάνω στην οποία εδράζεται οποιαδήποτε σχέση στη σημερινή κοινωνία. Η κοινωνία διευρύνει την εργολαβία της εξουσίας της προς τους ειδικούς, οι οποίοι θα τη διαχειριστούν εν ονόματί της και, μέσω νέων εργαλείων βίας, θα συνεχίσουν να δημιουργούν νέους αποκλεισμένους. Αυτή είναι η βία των ειδικών".

"Για έναν 'ειδικό' είναι δύσκολο να ενταχθεί σε μια τέτοια ομάδα που αμφισβητεί ευθέως την αυθεντία και τις βεβαιότητες του. Ξαφνικά πέφτεις από το βάθρο σου και στέκεσαι δίπλα στον ασθενή, ανοιχτός να μάθεις και να εκπαιδευτείς από εκείνον. Αν υιοθετήσεις μια τέτοια ματιά, αλλάζει όλος ο τρόπος που αντιλαμβάνεσαι την ασθένεια και την κανονικότητα και τη διαφορετικότητα".

Ο Γιώργος Αστρινάκης είναι ψυχίατρος, από εκείνους που στα γραπτά τους δε διστάζουν όχι μόνο να αποκαθηλώσουν εαυτόν από το βάθρο του ειδικού, αλλά και να καταγγείλουν πόσο νοσηρά οι γιατροί στάθηκαν απέναντι στη νόσο: "Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά της νόσου είναι η συρρίκνωση του ατόμου, η έλλειψη επιλογών, η φτώχεια βούλησης, δηλαδή ελευθερίας. Σ΄αυτά απαντήσαμε και εμείς 'νοσηρά', με έλλειψη ελευθερίας, έλλειψη επιλογών, υλική φτώχεια, αλλά αυτή τη φορά σε θεσμικό επίπεδο, με επιστημονική επικύρωση αυτής μας της επιλογής, αναλαμβάνοντας ρόλους και υποχρεώσεις που δεν ανήκουν στο πεδίο των αρμοδιοτήτων μας, όπως δηλαδή η διαφύλαξη της δημόσιας τάξης, προδιαγράφοντας την πορεία της νόσου, έχοντας όμως κατά νου το ιδρυματικό μοντέλο. Είναι γνωστές οι μελέτες που προβλέπουν την πρόγνωση και τη νοσηρότητα των επόμενων δεκαετιών, προδιαγράφοντας την πορεία του έμβιου όντος μέσω στατιστικών μελετών γραφείου, μεταφέροντας λογικές εμπορίου, μάρκετινγκ και έρευνας αγοράς'.

http://www.hearing-voices.org/index.html

http://hearingvoicesnetwork.com/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1

http://www.intervoiceonline.org/alternative-perspectives

http://www.intervoiceonline.org/research

http://en.wikipedia.org/wiki/Diagnostic_and_Statistical_Manual_of_Mental_Disorders

http://allpsych.com/disorders/dsm.html

To εγχειρίδιο αυτό (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders ή DSM) είναι ένα εργαλείο για γιατρούς, νομοθέτες, δικαστές, ασφαλιστικές εταιρείες κ.ο.κ., και ορίζει τι είναι ψυχική ασθένεια και τι όχι... μμ.. Μεγάλη ιστορία..

- - -

Αναρτήθηκε από την Aggélika στο amelie dada
_ _ _
ολόκληρο το άρθρο:

The V-effekt

2010-04-21T00:44:00.000+03:00

By disclosing and making obvious the manipulative contrivances and "fictive" qualities of the medium, the viewer is alienated from any passive acceptance and enjoyment of the film as mere "entertainment." Instead, the viewer is forced into a critical, analytical frame of mind that serves to disabuse him or her of the notion that what he or she is watching is necessarily an inviolable, self-contained narrative.

http://en.wikipedia.org/wiki/Distancing_effect

From his late twenties Brecht remained a life-long committed Marxist who, in developing the combined theory and practice of his 'epic theatre', synthesized and extended the experiments of Erwin Piscator and Vsevolod Meyerhold to explore the theatre as a forum for political ideas and the creation of a critical aesthetics of dialectical materialism. Brecht's modernist concern with drama-as-a-medium led to his refinement of the 'epic form' of the drama. This dramatic form is related to similar modernist innovations in other arts, including the strategy of divergent chapters in James Joyce's novel Ulysses, Sergei Eisenstein's evolution of a constructivist 'montage' in the cinema, and Picasso's introduction of cubist 'collage' in the visual arts.[2] In contrast to many other avant-garde approaches, however, Brecht had no desire to destroy art as an institution; rather, he hoped to 're-function' the theatre to a new social use. In this regard he was a vital participant in the aesthetic debates of his era—particularly over the 'high art/popular culture' dichotomy—vying with the likes of Adorno, Lukács, Bloch, and developing a close friendship with Benjamin. Brechtian theatre articulated popular themes and forms with avant-garde formal experimentation to create a modernist realism that stood in sharp contrast both to its psychological and socialist varieties. "Brecht's work is the most important and original in European drama since Ibsen and Strindberg", Raymond Williams argues, while Peter Bürger dubs him "the most important materialist writer of our time".

Collective and collaborative working methods were inherent to Brecht's approach, as Fredric Jameson (among others) stresses. Jameson describes the creator of the work not as Brecht the individual, but rather as 'Brecht': a collective subject that "certainly seemed to have a distinctive style (the one we now call 'Brechtian') but was no longer personal in the bourgeois or individualistic sense". During the course of his career, Brecht sustained many long-lasting creative relationships with other writers, composers, scenographers, theatre directors, dramaturgs and actors; the list includes: Elisabeth Hauptmann, Margarete Steffin, Ruth Berlau, Slatan Dudow, Kurt Weill, Hanns Eisler, Paul Dessau, Caspar Neher, Teo Otto, Karl von Appen, Ernst Busch, Lotte Lenya, Peter Lorre, Therese Giehse, Angelika Hurwicz, Carola Neher, and Helene Weigel herself. This is "theatre as collective experiment [...] as something radically different from theatre as expression or as experience".

http://en.wikipedia.org/wiki/Bertolt_Brecht

υπερεγώ ≠ Συνείδηση

2010-04-16T14:07:00.002+03:00

Πολλές συγκρούσεις ξεκινούν όταν ταυτίζεται το υπερεγώ με τη Συνείδηση.

2010-04-16T13:41:00.001+03:00

Nα τα ισοπεδώνουμε όλα ή να αμφισβητούμε το κυρίαρχο;

in the Aboriginal Culture when someone goes mad the whole tribe comes together to discuss what the tribe has done to cause the person to be mad

2010-03-30T21:57:00.000+03:00

in the Aboriginal Culture when someone goes mad the whole tribe comes together to discuss what the tribe has done to cause the person to be mad. Can you imagine this happening in our cultures? I think not. When someone goes mad in our culture it is off to hospital with them. It is not a gathering of the local community that gets together to decide what is wrong with the community. It is a ward round made up of so called experts who get together often without the person concerned being present who decide both what is wrong with the client and how it will be treated. This scenario, alas all to familiar, does not hold out much chance of recovery for the client. It is an impersonal rather than a person centred way of approaching the problem. Within this scenario recovery is objective not subjective and the person is no longer a real factor in the process

Πηγή

περί εσωτερικής ερμηνείας (όχι μόνο) της ποίησης

2010-03-29T03:29:00.004+03:00

Κρίνω-ερμηνεύω-αισθάνομαι το έργο καθεαυτό, χωρίς τη διαμεσολάβηση του δημιουργού του (φίλτρο).

Προεκτάσεις
1. Αντίθετα μάλιστα, από το έργο κρίνω/προσδίδω αξία στο δημιουργό του.
2. Εκτός πλαισίου, ή σε δικό μου πλαίσιο. Έχει παραδοθεί στη συλλογική συνείδηση, μπορώ να το ξεχωρίσω από το πλαίσιό του, να το τοποθετήσω στο δικό μου, να γίνει κομμάτι δικό μου, με τρόπο διαφορετικό από του δημιουργού του.
3. Παρατηρώ κάτι σαν να το βλέπω για πρώτη φορά. Αποκομμένο από κάθε προκατάληψη. Σε όλα τα επίπεδα ερμηνείας.
4. Η υποκειμενοποίηση του αντικειμένου. Το αντικείμενο αποκτά δική του υπόσταση. Υποκειμενοποιείται και στέλνει το ίδιο μηνύματα.
5. Πότε, γιατί, σε ποιους απευθύνεται: Το αποκόβω από όλους τους εξωτερικούς παράγοντες, αν θέλω να μιλήσει σε μένα, τώρα.

Ενοχή Vs Ευθύνη

2009-01-29T03:40:00.004+02:00

από
aliena: Ενοχή Vs Ευθύνη

Οι πράξεις μου δεν έχουν πηγή την Ενοχή, ή το Φόβο.
Η Υπέρβαση της Ενοχής και του Φόβου προηγείται της Πράξης.

Θεωρώ τη Νηφαλιότητα και την Κοινή Λογική προϋποθέσεις της Ορθής Κρίσης, και κατ' επέκταση της Συνείδησης.

Η Πηγή από την οποία αντλώ τη Σκέψη -που οδηγεί το Λόγο και την Πράξη, είναι -πρώτα απ' όλα- απαλλαγμένη από το Φόβο και την Ενοχή.

links
λεύκωμα_αγαπημένα: αρχαία σοφία

Δεν υπάρχει Καθαρή συνείδηση. Υπάρχει μόνο Συνείδηση.

2009-01-24T11:59:00.010+02:00

Το να είναι η Συνείδηση "Καθαρή", σημαίνει ότι δε γίνεται ποτέ να είναι "Εφησυχασμένη".

(Αυτό γιατί η "Καθαρή" Συνείδηση δεν είναι Κατά-σταση, αλλά εμπεριέχει μια Δυναμική, ως διαδικασία)

Η Συνείδηση πάντως δεν μπορεί να είναι ούτε "Καθαρή", ούτε "Εφυσηχασμένη", ούτε και "Βολεμένη".

Γιατί η Συνείδηση μπορεί να είναι μόνο Αφυπνισμένη.

Μία είναι η Συνείδηση.

Θεωρώ ότι -αν θέλουμε οπωσδήποτε να μιλήσουμε για κάποιο είδος ποιοτικής διαφοροποίησης- υπάρχουν Καταστάσεις της Συνείδησης.

Και αυτές μετρούνται με όρους Αφύπνισης, μόνο. Δεν υπάρχουν άλλες καταστάσεις.

Πλάτωνας

2008-10-03T01:16:00.005+03:00

τριμερής διάκριση της ψυχής:

το λογιστικόν: έδρα της γνώσης και αθάνατο
το θυμοειδές: έδρα της βούλησης
το επιθυμητικόν: έδρα των επιθυμιών, κατώτερο αξιολογικά

(Τίμαιος 41c, 44d, 70a-e, Πολιτεία 581)

Κουπόνια και Παιχνίδια

2008-09-18T03:56:00.018+03:00

Οι άνθρωποι κάνουν συλλογή αρχαϊκών συναισθημάτων και αργότερα τα εξαργυρώνουν για ψυχολογικό κέρδος.

...

Όταν οι άνθρωποι μαζεύουν τα κουπόνια τους, καταφέρνουν τους άλλους να τους πληγώνουν,  να τους ταπεινώνουν , να τους θυμώνουν, να τους φοβίζουν, να τους δημιουργούν ενοχή κλπ. Αυτό το κατορθώνουν προκαλώντας τους άλλους να παίξουν κάποιους ρόλους ή φανταζόμενοι πως κάποιος τους έκανε κάτι.

...

το παιχνίδι "τσακωθείτε εσείς οι δύο" 

το παιχνίδι "σαματάς"

το παιχνίδι του "δικαστηρίου"

...

Δεν είναι όλα τα συναισθήματα απάτες. Μερικά είναι αυθεντικά.

Για παράδειγμα, όταν κάποιος νιώθει ενοχή για κάποια κακή συμπεριφορά, διδάσκεται από τα παλιά λάθη και αλλάζει σχήμα συμπεριφοράς. Τότε ενεργεί ρεαλιστικά από τον Ενήλικό του. Το άτομο αυτό γίνεται κερδισμένος.

Αντίθετα ο χαμένος μπορεί να νιώθει ένοχος για κάποια πράξη, αλλά δεν κάνει τίποτε για ν' αλλάξει συμπεριφορά. Στην πραγματικότητα ο χαμένος αυτοϊκανοποιείται αναζητώντας εθελοντικά καταστάσεις που προκαλούν τα ενοχικά του συναισθήματα.

...

Όταν φτάσει πια η ώρα της "εξαγοράς", έχουν συσσωρευτεί τόσα πολλά συναισθήματα μνησικακίας σε σχέση μ' αυτή την ειδική συλλογή κουπονιών, που το άτομο νιώθει δικαιολογημένο να τα εκφράσει.

...

Ο κάθε άνθρωπος φτιάχνει συλλογές με διαφορετικό μέγεθος και έχει τη δική του στιγμή, για το πότε και το πώς θα εξαργυρώσει τη συλλογή του.

...

Οι παίχτες που παίζουν σοβαρά παιχνίδια χάνουν την ευκαιρία να είναι κερδισμένοι.

Οι κερδισμένοι αποφεύγουν να συλλέγουν αρνητικά κουπόνια και να παίζουν τα ίδια παλιά παιχνίδια, μειώνοντας έτσι τα αρνητικά "εξαργυρωτικά" επεισόδια του σεναρίου τους. Μαθαίνοντας να συνδέονται πιο ρεαλιστικά με το εδώ και τώρα, αντιμετωπίζοντας τις κακίες τους όσο πιο γρήγορα και ανοιχτά γίνεται, διώχνουν το μικρόβιο του χαμένου από μέσα τους και γίνονται αυτό που γεννήθηκαν να είναι, δηλαδή κερδισμένοι.

ΠΗΓΗ: Γεννήθηκες για να Κερδίσεις, Συναλλακτική Ανάλυση με Πειράματα Γκεστάλτ, Μούριελ Τζαίημς & Ντόροθυ Τζάνκγουωρντ, εκδ. Γλάρος

Ιπποκρατης

2005-09-10T12:52:00.010+03:00

Η προτροπη του Ιπποκρατη προς τους γιατρους:
"ΩΦΕΛΕΕΙΝ, Η ΜΗ ΒΛΑΠΤΕΙΝ"(Να ωφελεις ή-αν δεν μπορεις να ωφελησεις-τουλαχιστον να μη βλαπτεις)
εχει βαθυ νοημα και ισχυει τοσο για τους θεραπευτες οσο και για τους ασθενεις. Διοτι οταν εχουμε να κανουμε με ενα τοσο σοφο και αγαθο συστημα οπως το ανθρωπινο σωμα, το οποιο μαλιστα δεν μπορουμε να συλλαβουμε και να κατανοησουμε πληρως, η πιθανοτητα να κανουμε λαθος στις θεραπευτικες η διορθωτικες παρεμβασεις μας ειναι πολυ μεγαλη. Η καθε θεραπεια λοιπον θα πρεπει να διαπνεεται απο σεβασμο και αγαπη προς αυτο και συναισθηση της μηδαμινοτητας μας μπροστα στο μεγαλειο που μεσω αυτου φανερωνεται.

Ο Ιπποκρατης, προεβαλε μια ιατρικη επιστημονικη, αφιερωμενη στην υπηρεσια του ανθρωπου και πανω απ'ολα ηθικη.

Ο Ιπποκρατης ηταν ο πρωτος κορυφαιος ιατρος, ο οποιος στην αρχαια Ελλαδα (τον 5ο αιωνα π.Χ) μελετησε τη νηστειοθεραπεια και την εφηρμοσε ως τη βασικη θεραπευτικη του μεθοδο. (Στους "περι διαιτης" λογους βρισκουμε λεπτομερειακες πληροφοριες)

Οι θεραπευτικες δυνατοτητες, που ειχαν με τη νηστεια οι ιατροι στην αρχαια Ελλαδα, ηταν για τις περισσοτερες αρρωστιες, πολυ μεγαλυτερες απ'αυτες που εχει η σημερινη ιατρικη μ'ολο το τεχνολογικο της οπλοστασιο.

ΠΗΓΗ: ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ "ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΗΣΤΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ" ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ

Κομφουκιος

2005-09-10T12:12:00.003+03:00

Μια απο τις ιδεες του Κομφουκιου, που εφαρμοστηκε και λειτουργουσε επι αιωνες στην αρχαια Κινα, ήταν οτι ο γιατρός έπρεπε να πληρώνεται για να διατηρει υγιη τον άνθρωπο, όχι για να τον θεραπέυει.

Αν ο γιατρος πληρωνεται για τη θεραπεια, τοτε εχει συμφερον να παραμενεις αρρωστος.

Η ιδεα του Κομφουκιου λεει οτι καθε ανθρωπος πρεπει να πληρωνει στο γιατρο ενα μηνιαιο εισοδημα, για να τον διατηρει υγιη.Αν παραμεινει υγιης ολοκληρο το μηνα, τοτε πρεπει να του πληρωσει ενα συγκεκριμενο ποσο. Αν ο ανθρωπος αρρωστησει, τοτε ο μισθος θα κοπει.

Μοιαζει πολυ παραξενο, επειδη εμεις, σε ολο τον κοσμο, κανουμε ακριβως το αντιθετο, ειναι ομως απολυτα λογικο.

Ο καθε ενας θα μπορουσε να εχει το γιατρο του και να τον πληρωνει για να τον κραταει υγιη, οχι για να τον θεραπευει. Αν αρρωστησει, τοτε τις δαπανες τις καλυπτει ο γιατρος-τα φαρμακα και ολα τα εξοδα. Και θα κοπει επισης και ο μισθος του, επειδη δεν φροντισε τον ανθρωπο.

Αυτο συνεχιζοταν επι αιωνες-οσο διαρκεσε η επιρροη του Κομφουκιου. Και εξυπηρετουσε το ιδιο καλα τους ασθενεις, οσο και τους γιατρους. Οι γιατροι δεν ηταν τοσο βαρια φορτωμενοι και οι ασθενεις ηταν ευχαριστημενοι, επειδη το συμφερον των γιατρων δεν ηταν εναντιον τους. Ετσι ο γιατρος δεν ειχε κανενα λογο να παρατεινει την αρρωστια και να οδηγει τον ανθρωπο σε εξαρτηση απο φαρμακα. Δεν γραφει φαρμακα, αλλα ασκησεις-περπατημα, κολυμπι, σπορ-ωστε να παραμενει ο ανθρωπος υγιης.

ΠΗΓΗ: OSHO:"ΥΓΕΙΑ"