Η "κακή" δυτική ιατρική

Με την αφορμή αυτής της ανάρτησης, θα ήθελα να κάνω ένα σχόλιο για τις αναδημοσιεύσεις και τις αντιγραφές αποσπασμάτων που κάνω από βιβλία: Δεν είναι απαραίτητο ότι με εκφράζει στο σύνολό του κάθε κείμενο που δημοσιεύω, και ειδικά σε αυτό το μπλογκ, που έχει τον υπότιτλο "μια αναζήτηση". Κάθε κείμενο είναι και ένα ενδιαφέρον κομμάτι αυτής της αναζήτησης που θέλησα να το καταγράψω ή να το κάνω γνωστό. Υπάρχουν παλιότερα κείμενα εδώ που σήμερα δεν θα με εξέφραζαν καθόλου. Ήταν όμως κομμάτια μιας πορείας. Η αναζήτηση είναι δυναμική, κι εγώ δεν έχω μείνει στάσιμη μέσα στα χρόνια.

Παρακάτω αναδημοσιεύω  μία σημείωση στο facebook του Constantine Solomonides που βρήκα ενδιαφέρουσα. Εδώ και πολύ καιρό θέλω να θίξω αυτά στα οποία αναφέρεται. Έχω μαζέψει μάλιστα αρκετό υλικό, αλλά ακόμα δεν έχω σκεφτεί τον κατάλληλο τρόπο για να καλύψω το θέμα. Η άποψη που παρουσιάζεται εδώ είναι κοντά στην οπτική και στον προβληματισμό που και εγώ θα ήθελα να βάλω.

Έχω μια ένσταση στην προτελευταία παράγραφο, μιας και προσωπικά μου φαίνεται κάπως υπερβολικό και αγχωτικό σαν διαδικασία να τρέχει κανείς σε τόσους γιατρούς προληπτικά. Δεν το έχω σκεφτεί πάρα πολύ, αλλά κλίνω προς την υιοθέτηση λίγο πιο χαλαρής στάσης απέναντι στην υγεία. Παρατηρώ γενικά πολύ υστερία και εμμονική ενασχόληση με το θέμα αυτό, και γι' αυτό τείνω να θεωρώ τελικά ότι ίσως να βοηθούσε περισσότερο αν χαλαρώναμε λίγο γενικότερα.

Κατά τ' άλλα το κείμενο συνηγορεί σε μια οπτική που σπάνια πια εκφράζεται, μιας και κατακλυζόμαστε ολοένα από δημοσιεύσεις συνομωσιολογικών προσεγγίσεων που συκοφαντούν την ιατρική και την επιστημονική πρόοδο, μπερδεύοντας την πρωτοπορία με τον μεσαίωνα.

Με την ευκαιρία θα ήθελα ακόμα να κάνω ένα μικρό σχόλιο για την "αυτοδιαχείριση της υγείας", γιατί θεωρώ ότι υπάρχει ένα λεπτό σημείο που χρήζει προσοχής. Η "αυτοδιαχείριση της υγείας" είναι κάτι πολύ σημαντικότερο από ένα πρόσχημα για να κάνουμε έκπτωση στην ποιότητα της θεραπείας μας, εκλαϊκεύοντας την επιστημονική γνώση, γυρίζοντάς μας πίσω σε "μαντζούνια" και σε ανορθολογικές μεταφυσικές προσεγγίσεις εποχών που ο άνθρωπος δεν μπορούσε να εξηγήσει τα φυσικά φαινόμενα. Αυτό δεν μας πηγαίνει ως κοινωνία μπροστά αλλά πίσω στο σκοτάδι. Το ότι αμφισβητούμε την αυθεντία δεν πρέπει να μας οδηγεί στην κατάργηση της επιστημονικής γνώσης και ορθολογικής προσέγγισης. Θέλουμε να αντικαταστήσουμε τελικά τον "γιατρό" με τον "μάγο" στην προσπάθεια απεμπλοκής μας από τον σκοπό του κέρδους της βιομηχανίας και από την αλλοτρίωση που ο καπιταλισμός μας έχει φέρει; Ή θέλουμε πραγματικά να είμαστε σε θέση να διαχειριζόμαστε την υγεία μας επιλέγοντας τον καλύτερο δυνατό τρόπο που έχουμε στη διάθεσή μας, σε μια κοινωνία με αρμονικές μεταξύ μας σχέσεις και σεβασμό στον κάθε άνθρωπο; Ενώ προσπαθούμε προσανατολισμένοι σε αυτόν μας το στόχο, μήπως μας διαφεύγει ότι πάμε να κάνουμε αυτή την αντικαταστάση; Δεν απαντιέται με μεταφυσική ο καπιταλισμός και τα προβλήματα που μας έχει φέρει. Κάθε άλλο, οι μεταφυσικές προσεγγίσεις εντάσσονται πολύ βολικά σε αυτό το σύστημα, δεν αποτελούν την παραμικρή απειλή γι' αυτό, αλλά μάλλον τη δικλείδα ασφαλείας του.

Η "κακή" δυτική ιατρική

Πάει καιρός να μοιραστώ τη γνώμη μου δικτυακά. Το γιατί σώπασα και αν ήταν καλό μένει για άλλη φορά που θα γράψω, καθώς έχει να κάνει με το κατά πόσο είναι σκόπιμο να ρίχνεις το μπουκάλι με τη γνώμη σου στη θάλασσα του δικτύου. Για τώρα, θα ξεκινήσω με ένα σημείωμα μη αποδοχής ευθυνών, το γνωστό disclaimer: Δεν έχω καμμία επαγγελματική ή έστω ημιεπαγγελματική σχέση με ιατρική ή βιολογία. Η μόνη συστηματική μου επαφή με το θέμα είναι μαθηματική και είναι η εις βάθος μελέτη μου με κάθε ευκαιρία για σφαιροειδή μεγάλης καμπυλότητας, άξονες συμμετρίας και αρμονικές ταλαντώσεις σε ανατομικά μοντέλα. Οπότε αυτό που ακολουθεί είναι απλά η γνώμη μου, όσο αυτή αξίζει.

Ευκαιρία γι' αυτό το πόνημα, καθώς και βάση του, είναι η θέση ενός ατόμου που θεωρώ "δικό μου" και σέβομαι βαθύτατα, ότι η δυτική ιατρική υστερεί, διότι δεν είναι ολιστική. Λογική πίσω από το επιχείρημα είναι ότι οι θεραπείες που εφαρμόζονται από την δυτική ιατρική είναι συμπτωματικές, δηλαδή ασχολούνται να θεραπεύσουν το σύμπτωμα και όχι την αιτία, καθώς και ότι ο μέσος εκπρόσωπος της δυτικής ιατρικής, δεν εξετάζει το πρόβλημα ως κάτι έξω από τον κλάδο του, συχνά παραμελώντας άλλα, πολύ πιθανά σενάρια ασθενείας που μπορεί να είναι και τα σωστά. Το ότι υπάρχουν γιατροί που δεν θα έπρεπε να πλησιάζουν λευκή ποδιά στα εκατό μέτρα, εκτός για να πλύνουν πιάτα έμεινε εκτός, διότι οι ατομικές ικανότητες και εντιμότητα του κάθε επαγγελματία δεν έχουν καμμία σχέση με την ποιότητα του επαγγέλματος.

Η πρόχειρη και σύντομη στα όρια του λάθους απάντηση στα πιο πάνω είναι προφανώς η απλή... "Μπέρδεψες τον γιατρό με την μαμά σου ή την κοινή σου λογική". Η λιγότερο πρόχειρη είναι "Η δυτική ιατρική είναι ολιστική και ο κάθε γιατρός καλά κάνει και κοιτάει το πρόβλημα από τη δική του σκοπιά." Η σύνθετη ακολουθεί στις παρακάτω παραγράφους.

Κατ' αρχάς, όταν λέω απλά "η δυτική ιατρική είναι ολιστική", κρύβω το πόσο πολύ ολιστική είναι. Υπάρχουν για κάθε μέρος του ανθρωπίνου σώματος, κάθε σύστημα, κάθε λειτουργία, όχι ένας ή δύο, αλλά δεκάδες τουλάχιστον γιατροί που αφιερώνουν χρόνια μελέτης με σκοπό να το κατανοήσουν, να το μελετήσουν, να το προφυλάξουν και να το θεραπεύσουν αν πάθει κάτι. Βιοχημικοί, καρδιολόγοι, οδοντίατροι, πνευμονολόγοι, ουρολόγοι, γυναικολόγοι, δερματολόγοι, ποδίατροι και άλλες πολλές μα πάρα πολλές ειδικότητες γιατρών υπάρχουν. Αν υπάρχουν αμφιβολίες, τότε προφανώς το άτομο που τις έχει δεν έχει αφιερώσει λίγο χρόνο να δει πόσες διαφορετικές ειδικότητες αναγράφονται στην πινακίδα στην είσοδο ενός νοσοκομείου. Με άλλα λόγια, αν και κανένας γιατρός δεν μελετά, διότι δεν μπορεί πλέον να μελετήσει εις βάθος το ανθρώπινο σώμα, το σύνολο της δυτικής ιατρικής το μελετά και το καλύπτει πλήρως και σε όσο μεγαλύτερο βάθος επιτρέπουν οι γνώσεις και η τεχνολογία μας.

Παρ' όλ' αυτά, αν το δεύτερο σκέλος της θέσης ήταν απόλυτο, ότι δηλαδή οι εκπρόσωποι της δυτικής ιατρικής δεν έχουν την ικανότητα να δουν πέραν της ειδικότητάς τους, τότε όντως, όλη αυτή η εις βάθος μελέτη θα ήταν χαμένη. Διότι όντως, όταν ένας άνθρωπος αφιερώσει ένα μεγάλο μέρος της ζωής του μελετώντας κάτι πολύ συγκεκριμένο, τότε κάθε πρόβλημα που συναντά θα προσπαθεί να το λύσει με τα εργαλεία που έχει αποκτήσει από εκείνη τη μελέτη. Ένα απλό παράδειγμα γι' αυτό είναι αν ρωτήσεις σε ένα μηχανολογικό συνεργείο γιατί δεν ξεκινά ένα μηχάνημα, άλλα θα πει ο ηλεκτρολόγος, άλλα ο μηχανικός. Αν το μηχάνημα μάλιστα έχει υπολογιστή που το οδηγεί και υπάρχει τεχνικός, θα ακούσεις και απ' εκεί άλλη γνώμη.

Το λάθος που γίνεται εδώ είναι ότι αγνοούμε ότι υπάρχει όντως ένας γιατρός που ασχολείται με όλο το ανθρώπινο σώμα και ο οποίος μπορεί να δει το θέμα σφαιρικά. Ο παθολόγος. Όταν πονάει η καρδιά μας και επιλέξουμε να πάμε κατευθείαν καρδιολόγο, ουσιαστικά αυτόν τον "ολιστικό" γιατρό παρακάμπτουμε, έχοντας κάνει, τελείως αδικαιολόγητα, το πρώτο μέρος της διάγνωσης. Από την άλλη, ο παθολόγος θα μας στείλει να κάνουμε μια σειρά εξετάσεων που θα κρίνει απαραίτητες και με βάση αυτά τα αποτελέσματα θα μας παραπέμψει κατά περίπτωση σε γιατρό αρμόδιας ειδικότητας. Μπορεί μάλιστα το πρόβλημα να είναι πιο βαθύ και να χρειαστεί συνεργασία δύο, τριών ή και περισσοτέρων ειδικοτήτων πριν υπάρξει θεραπεία. Το θέμα είναι ότι δεν είναι δική μας αρμοδιότητα να κρίνουμε ποιες θα είναι οι ειδικότητες, αλλά αυτού του ανθρώπου που έχει μελετήσει χρόνια ακριβώς ώστε να μπορεί να κάνει αυτήν την επιλογή.

Φυσικά, ως εδώ έκρυψα βολικά ένα θέμα που μόνο τώρα είμαι έτοιμος να σχολιάσω. Ο παθολόγος, δύσκολα θα σε στείλει διατροφολόγο και πιο δύσκολα ακόμα ψυχολόγο. Τι γίνεται λοιπόν όταν το πρόβλημα δεν είναι καθαρά σωματικό ή όταν είναι σωματικό αλλά έχει να κάνει με διατροφή; Αυτό που γίνεται είναι ότι πρέπει να μάθει κανείς να μην περιμένει να του πιάσουν το χεράκι για να φερθεί σωστά στον εαυτό του. Χρειάζεται και εμείς να ωριμάσουμε και να βάλουμε την έννοια του ιατρικού "check-up" στο λεξιλόγιο και στο ημερολόγιό μας. Παθολόγος, ψυχολόγος, οδοντίατρος, διατροφολόγος, αυτές οι τέσσερις ειδικότητες θα πρέπει να βλέπουν την φάτσα μας (και με σπυράκια, και χωρίς μακιγιάζ) και κατά περίπτωση τα δόντια και την πλάτη μας, δύο φορές τον χρόνο τουλάχιστον, ακόμη κι αν νοιώθουμε υπέροχα. Είναι γελοίο να ελέγχουμε με μεγαλύτερη σχολαστικότητα το αμάξι ή τον υπολογιστή μας από το σώμα μας εξάλλου και πολύ περισσότερο να απορούμε μετά γιατί το αμάξι κι ο υπολογιστής παρουσιάζουν πιο σπάνια πρόβλημα.

Τελειώνοντας, θα κλείσω με ένα σχόλιο για το "συμπτωματικό". Αν ο γιατρός σου πει "χάσε βάρος, κόψε το κάπνισμα, να γυμνάζεσαι καθημερινά και να αποφεύγεις αυτές τις τροφές" κι εσύ δεν το κάνεις, τότε κατά την γνώμη μου θα έπρεπε όταν ξαναπάς χωρίς να έχεις ακολουθήσει τις οδηγίες και πεις "πονάω" να εισπράξεις την απάντηση "καλά να πάθεις, πόνα." Το ότι η δυτική ιατρική μπορεί ακόμη και σε αυτά τα ξεροκέφαλα άτομα να προσφέρει μια ποιοτικότερη ζωή και λιγότερο πόνο είναι δείγμα της δύναμής της, όχι της αδυναμίας της. Οπότε πριν ξαναμιλήσουμε για "χασάπηδες γιατρούς" θα ήταν καλύτερα να προσέξουμε μην είμαστε "πρόβατα ασθενείς". Σας εύχομαι πάντα υγεία.

Constantine Solomonides